Τα ορφανά της Γκεστάπο - Του Κωστή Παπαϊωάννου

Το νεοναζιστικό φίδι έχει βγει από το αυγό του .

Το πρόσφατο δημοσίευμα των «New York Times» («Greece's Epidemic of Racist Attacks», 26/1/12) θα έπρεπε να έχει σημάνει συναγερμό στις Αρχές. Η συντάκτρια Εύα Κόσε, ερευνήτρια της οργάνωσης Human Rights Watch, αποκαλύπτει όσα είδε στην Αθήνα λίγες ημέρες πριν. Περιγράφει μάλιστα την επίθεση που έζησε, κατά τη διάρκεια συνέντευξης με τη Ράζια, αφγανή ανύπαντρη μητέρα με τρία παιδιά, στο διαμέρισμά της στον Αγιο Παντελεήμονα από ομάδα κουκουλοφόρων. Η Αστυνομία ζήτησε από τη Ράζια να μεταβεί στο Τμήμα για να καταγγείλει το περιστατικό, όπως και έκανε. Και όμως, το διαμέρισμά της δέχτηκε παρόμοιες επιθέσεις τις επόμενες δύο νύχτες. Τη δεύτερη φορά, μάλιστα, άγνωστος προσπάθησε να βάλει φωτιά. Η Ράζια αναγνώρισε κάποιους από τους δράστες. Κάτοικοι της περιοχής επιβεβαιώνουν ότι κουκουλοφόροι συγκεντρώνονται κάθε βράδυ στην πλατεία. 

Ολοι τούς ξέρουν, αλλά η Αστυνομία δεν προχωρά σε συλλήψεις. Το δημοσίευμα κάνει λόγο για μια επιδημία ρατσιστικής βίας στην ελληνική πρωτεύουσα. Οι μετανάστες και οι αιτούντες άσυλο μιλούν για «απαγορευμένες» περιοχές. Ομως οι Αρχές δεν μοιάζει να συμμερίζονται τους φόβους για έξαρση της ρατσιστικής βίας. Εξάλλου, τα επίσημα στοιχεία δεν καταγράφουν παρά ελάχιστα εγκλήματα μίσους, μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού.

Το δημοσίευμα προφανώς δεν σήμανε συναγερμό στις Αρχές, αν κρίνουμε από όσα συνέβησαν το βράδυ του περασμένου Σαββάτου στην Αθήνα. Η εκ των προτέρων γνωστή πορεία της Χρυσής Αυγής για την επέτειο των Ιμίων εξελίχθηκε κατά τα ειωθότα. Μέλη της γνωστής νεοναζιστικής οργάνωσης εκτόνωσαν το πληγωμένο εθνικό τους φρόνημα με τον μόνο τρόπο που γνωρίζουν: πετώντας επιβάτες - μετανάστες και μη - έξω από τους συρμούς του Μετρό και ξυλοκοπώντας κάποιους από αυτούς. Η παρουσία των Αρχών Ασφαλείας και μερικές προσαγωγές - χωρίς συλλήψεις - δεν αποτέλεσαν τελικά αποτελεσματικό μέσο αποτροπής της τυφλής «πατριωτικής» βίας.

Εχουμε και άλλοτε αναφερθεί από ετούτη τη στήλη στο ζήτημα της ρατσιστικής βίας. Σε ένα τοπίο ρημαγμένο από την κρίση και από τα μέτρα αντιμετώπισής της, με την κοινωνική συνοχή αποσαθρωμένη, είναι βέβαιο ότι οι αυτόκλητοι προστάτες της «αιματηρής ευταξίας» αποθρασύνονται μέρα με τη μέρα. Στο πλαίσιο αυτό, η αποφασιστική πάταξη των ομάδων του ρατσιστικού περιθωρίου είναι αδήριτη ανάγκη. Δεν μπορεί η Πολιτεία να διατείνεται πως αντιμετωπίζει το πρόβλημα της ρατσιστικής βίας χωρίς να επεμβαίνει αποφασιστικά στο ζήτημα των εξτρεμιστικών ομάδων. Θυμίζουμε πως η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έχει καταδικάσει τις νεοναζιστικές και ρατσιστικές πρακτικές εξτρεμιστικών ομάδων.

 Στις πρακτικές αυτές συγκαταλέγονται βίαια περιστατικά με ρατσιστικό κίνητρο, καθώς και η αναζωπύρωση της ρατσιστικής και ξενοφοβικής βίας με στόχους μέλη εθνικών, θρησκευτικών και πολιτιστικών κοινοτήτων ή μέλη μειονοτήτων. Η Γενική Συνέλευση επανέλαβε ότι τέτοιες πράξεις εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4 της Διεθνούς Σύμβασης για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων και συνιστούν σαφή και προφανή κατάχρηση των ελευθεριών της συνάθροισης και της ένωσης, καθώς και της ελευθερίας της έκφρασης. Ο αρμόδιος ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ μελετώντας τις επιπτώσεις της δράσης των εξτρεμιστικών ομάδων στον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις και την ξενοφοβία, επισήμανε ότι - εκτός από την προφανή περιφρόνηση της απαγόρευσης των διακρίσεων - αποτελούν σοβαρή απειλή για τη διασφάλιση θεμελιωδών δικαιωμάτων, η οποία στην πράξη και υπό ορισμένες συνθήκες αγγίζει την ίδια τη δημοκρατία. Επομένως, η αντιμετώπιση των εξτρεμιστικών ομάδων από την Πολιτεία δεν άπτεται μόνο του ζητήματος της καταπολέμησης της ρατσιστικής βίας, στην οποία συχνά και οργανωμένα οι ομάδες αυτές καταφεύγουν, αλλά της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών αρχών.

Υπό το φως των παραπάνω, είναι αδιανόητη απειλή για την κοινωνική γαλήνη να παρελαύνει το εξτρεμιστικό ρατσιστικό περιθώριο στο Κέντρο της πόλης σκορπώντας τραυματίες στο διάβα του, όποια «εθνική αφορμή» και αν επικαλούνται οι επιδρομείς: την επέτειο των Ιμίων, την Αλωση της Κωνσταντινούπολης, τη μάχη των Πλαταιών ή την Κάθοδο των Δωριέων. Οι δράστες κακουργηματικών πράξεων μόνο ως τέτοιοι μπορούν να αντιμετωπίζονται.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

Ο κύκλος των χαμένων βουλευτών - Του Κωστή Παπαϊωάννου

Η απαξίωση του πολιτικού κόσμου δεν είναι άσχετη με την αποψίλωση του παραδοσιακού βουλευτικού χαρτοφυλακίου. Απομειώθηκε κατ' αρχήν η συμμετοχή του βουλευτή στο νομοθετικό έργο σε βαθμό που δεν έχει πρόσφατο προηγούμενο. Οι βουλευτές ψήφιζαν με διαδικασίες κατεπείγοντος χωρίς ακριβή εικόνα του περιεχομένου των νομοσχεδίων. Συχνά μάλιστα εκ των υστέρων εξανίσταντο για διατάξεις που οι ίδιοι εν αγνοία τους είχαν εγκρίνει. Η αυτοματική σχεδόν ψήφιση όγκου ανεπεξέργαστων μνημονίων και διατάξεων τούς μετέτρεψε σε απλούς ιμάντες διεκπεραίωσης και έτρωσε το κύρος του Κοινοβουλίου.

 Με τους ίδιους ρυθμούς αποδυναμώθηκε η θεμελιώδης διαδικασία του κοινοβουλευτικού ελέγχου κρατώντας μόνο το εξωτερικό διαδικαστικό της περίβλημα. Παράλληλα, αποσαθρωνόταν η λειτουργία της αντιπροσώπευσης. Ο βουλευτής, σύμβολο μισητό ενός χαμένου πελατειακού χτες (που βέβαια δεν έφτιαξε μόνος του), δυσκολεύεται πια να εκπροσωπήσει την περιφέρειά του. Συχνά δεν μπορεί καν να την επισκεφτεί. Πόσω μάλλον που, με τις κάνουλες του δημοσίου χρήματος κλειστές, εξέλιπε η ρουσφετολογική συναλλαγή ως δίαυλος επικοινωνίας και συνεννόησης με τους ψηφοφόρους. Οδεύουν λοιπόν προς τις εκλογές οι βουλευτές με υπονομευμένο το μεγαλύτερο μέρος των αρμοδιοτήτων που συγκροτούσαν το πεδίο άσκησης των καθηκόντων τους αλλά και τον πυρήνα της πολιτικής τους αυτενέργειας.

Σε επίπεδο κομμάτων η νέα κοινοβουλευτική πραγματικότητα φαίνεται πως θα σηματοδοτεί την αποδόμηση του κομματικού διπολισμού, την ενίσχυση της Αριστεράς και τον ισχυρά πολυκομματικό χαρακτήρα της Βουλής. Στο επίπεδο των προσώπων όμως, η επόμενη Βουλή ίσως είναι η πλέον απρόβλεπτη της νεότερης ιστορίας. Το εκλογικό σώμα, θυμωμένο και πληγωμένο όσο ποτέ, αναμένεται να σπάσει τις κομματικές περιχαρακώσεις αλλά και, εντός των κομματικών ορίων, να αψηφήσει τις απόπειρες οργανωμένης σταυροδοσίας. Οι επιλογές ηγεσιών και μηχανισμών θα δοκιμαστούν σκληρά. Το πολιτικό προσωπικό αλλάζει άρδην και ας μη θεωρηθεί αυτό εξ ορισμού θετική εξέλιξη. 

Η ανάγκη εκτόνωσης του συσσωρευμένου θυμού στα κεφάλια κάποιων παλαιών ή απλώς γνωστών κοινοβουλευτικών δεν συνιστά καθαυτή αναγεννητικό ρεύμα και παράγοντα ουσιαστικής αναβάθμισης του Κοινοβουλίου. Ο κίνδυνος να βρεθούμε με μια Βουλή γεμάτη από μιντιακούς αστέρες, «εξωτικά πτηνά», απίθανους γραφικούς και άνθη του ανέξοδου τηλεοπτικού «αντιμνημονισμού» είναι υπαρκτός. Γι' αυτό, σε επίπεδο προσώπων και σε επίπεδο διαδικασιών ανάγκη αδήριτη να επανεφεύρουμε τον κοινοβουλευτισμό. Και μάλιστα, σαν από χαριτωμένο καπρίτσιο της Ιστορίας, πέφτει σε μεγάλο βαθμό στην Αριστερά ο δύσκολος κλήρος να προστατεύσει το κύρος του κοινοβουλευτικού παιγνίου και να βοηθήσει να ανοίξει μια νέα παρτίδα με εντελώς διαφορετικούς όρους. Μπορεί να γίνει η γέφυρα που θα μας περάσει από τη σημερινή ανιστόρητη συλλήβδην απόρριψη του πολιτικού προσωπικού στην ελπιδοφόρα πεποίθηση ότι η λήψη των αποφάσεων επιστρέφει με σοβαρότητα στην αίθουσα του Κοινοβουλίου; Μπορεί, αν πρώτα αποσαφηνίσει η ίδια (τουλάχιστον ένα σεβαστό τμήμα της) την τόσο φορτισμένη δική της σχέση με το κοινοβουλευτικό παίγνιο. Να ένα (ακόμα) μεγάλο στοίχημα.

Απαιτούνται θαρραλέες πρωτοβουλίες τους επόμενους μήνες. Ιδέες και προτάσεις δεν λείπουν. Χαρακτηριστικά, ο καθηγητής Μανιτάκης έγραψε πρόσφατα: «(...) θα μπορούσε με νόμο, που θα ψηφιστεί με αυξημένη πλειοψηφία, να μειωθεί π.χ. ο αριθμός των βουλευτών, να επανακαθοριστούν οι εκλογικές περιφέρειες, να τροποποιηθεί ο νόμος για τη χρηματοδότηση των κομμάτων και τις εκλογικές δαπάνες των βουλευτών και των κομμάτων, να καθιερωθεί ως συνθήκη του πολιτεύματος, ενδεχομένως, ακόμη και το ασυμβίβαστο της ιδιότητας του υπουργού με εκείνη του βουλευτή ή να θεσπιστούν διαδικασίες ευέλικτες κωδικοποίησης των νόμων και απλοποίησης της νομοθεσίας, να οριστούν οι τεχνικές προδιαγραφές της καλής νομοθέτησης και να αντιμετωπιστεί η πολυνομία και κακονομία... και μερικά άλλα απλά, αλλά ουσιαστικά, συνταγματικής σημασίας. Διαρθρωτικές αλλαγές που μπορούν να ονομαστούν συνταγματικές στιγμές, αν καταφέρουν να πραγματώσουν ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα μιας ευρείας, ισχυρής και αποφασισμένης κυβερνητικής πλειοψηφίας, που να συναντά τη λαϊκή συναίνεση. Η αναθεώρηση περιττεύει» («Η Καθημερινή», 7/1/12).

Υπάρχουν αρκετοί στη σημερινή Βουλή με πλήρη επίγνωση της κρίσης που διέρχεται ο κοινοβουλευτισμός. Ορισμένοι διαθέτουν ένα πρόσθετο πλεονέκτημα: δεν έχουν τίποτα να χάσουν στο θέμα της επανεκλογής τους. Ας δρομολογήσουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Οι ανάγκες της χώρας δεν εξαντλούνται στο δημοσιονομικό επίπεδο και τα βήματα για τη στοιχειώδη αυτοπροστασία του πολιτικού συστήματος είναι λίγο ώς πολύ αυτονόητα: μέτρα ουσιαστικής αναβάθμισης του Κοινοβουλίου και εκλογές το συντομότερο δυνατόν.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου