Η Ιφιγένεια, ο Ιωνάς και η θυσία της Ελλάδας - Tου Νικου Κωνστανταρα

Αρκετοί ξένοι πολιτικοί, οικονομολόγοι και σχολιαστές έχουν θέσει ζήτημα ενδεχόμενης αποχώρησης της Ελλάδας από την Ευρωζώνη (ίσως και από την Ε.Ε.) ώστε το ζήτημα να αιωρείται πάνω από κάθε συζήτηση για το μέλλον της χώρας μας. Οι συνομιλίες του Αντώνη Σαμαρά με την Αγκελα Μέρκελ, τον Φρανσουά Ολάντ και τον Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ την ερχόμενη εβδομάδα δεν θα αποτελέσουν εξαίρεση, και ας μη γίνει καμία ευθεία αναφορά στη «θυσία» της Ελλάδας.

 Αξίζει, όμως, να δούμε πώς βλέπει η κάθε πλευρά την έννοια της εξόδου της χώρας μας από την Ευρωζώνη και τις πιθανές επιπτώσεις. Είναι προφανές ότι, όπως και σε τόσα άλλα ζητήματα, οι Ελληνες και οι «σκληροί» των δανειστών μας, κυρίως κάποιοι Γερμανοί πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες, έχουν μια πολιτισμική διαφορά στο θέμα αυτό. Οι Ελληνες μιλούν για τη θυσία της Ιφιγένειας, μια πράξη που θα επιτρέψει στους εταίρους τους να σαλπάρουν προς τη δική τους σωτηρία, χτίζοντας, όμως, το μέλλον τους πάνω σε μια αδικία. Οι «ξένοι», όμως, φαίνεται να βλέπουν την Ελλάδα όπως το πλήρωμα και οι συνεπιβάτες έβλεπαν τον Ιωνά πριν αποφασίσουν να τον πετάξουν στη θάλασσα για να σωθούν από μια τρομερή φουρτούνα.

 Εμείς οι Ελληνες έχουμε την τάση να βλέπουμε την τραγική διάσταση των γεγονότων, μέσα σε ένα στατικό πλαίσιο συμπεριφορών. Η έννοια της θυσίας ταυτίζεται με τη θυσία του αθώου προς όφελος των πολλών: το θύμα δεν έχει καμία συμμετοχή ή ευθύνη πέρα από την ύπαρξή του. Οι καλβινιστές εταίροι μας, όμως, αντιμετωπίζουν τη συλλογική προσπάθεια ως αποτέλεσμα της συνεισφοράς του κάθε μέλους: οι ρόλοι δεν είναι προκαθορισμένοι, όπως στον κόσμο της τραγωδίας, αλλά εκτιμώνται βάσει της προσωπικής προσφοράς του καθενός.

Στον δικό μας κόσμο, θύμα είναι αυτός που για κάποιο λόγο, πέρα από τις δικές του ευθύνες, καταστρέφεται για να υπηρετήσει τα σκοτεινά συμφέροντα άλλων· για τους «πραγματιστές» εταίρους μας, ο καθένας κρίνεται από την προσφορά του προς το σύνολο. Ποιο είναι, όμως, το αποτέλεσμα της θυσίας της Ιφιγένειας, του Ιωνά, και τι θα ακολουθήσει ενδεχόμενη αποβολή της Ελλάδας από την Ευρωζώνη και όποιον άλλο ευρωπαϊκό θεσμό; Η θυσία της Ιφιγένειας έγινε σύμβολο της αδικίας και της σκληρότητας των πολλών: έβαψε με αθώο αίμα την εκστρατεία εναντίον της Τροίας, και καταδίκασε τον αρχηγό της σε θάνατο μετά την επιστροφή του.

Η περιπέτεια του Ιωνά, ο οποίος σώθηκε όταν ο Θεός έστειλε ένα κήτος να τον καταπιεί και μετά τρεις μέρες να τον εναποθέσει στη στεριά, συμβολίζει την παντοδυναμία του Θεού (των Εβραίων, Χριστιανών και Μουσουλμάνων) και την αδυναμία των ανθρώπων να ξεφύγουν από τη θέλησή Του (όπως επιχείρησε ο Ιωνάς, δραπετεύοντας από μια αποστολή που του είχε ανατεθεί). Υπάρχουν δύο εκδοχές για το τέλος της Ιφιγένειας – η μία ότι πέθανε πάνω στον βωμό, η άλλη ότι την τελευταία στιγμή μεταφέρθηκε διά θείας παρέμβασης σε έναν ξένο τόπο, την Ταυρίδα, όπου έζησε ανάμεσα σε βαρβάρους. Αυτά, λίγο-πολύ μας περιμένουν αν βρεθούμε εκτός ευρώ.

Δυστυχώς για εμάς, η ιστορία του Ιωνά υποδεικνύει ότι ορθώς έπραξαν αυτοί που τον πέταξαν από το καράβι: ξαφνικά ηρέμησε η θάλασσα, σώθηκαν οι άλλοι, και, τελικώς, ο Θεός κράτησε ζωντανό τον απρόθυμο προφήτη του για να υπηρετεί τα σχέδιά Του. Ισως αυτά σκέφτονται όσοι λένε ότι δεν τους τρομάζει η έξοδος της Ελλάδας από την Ευρωζώνη, πιστεύοντας ότι έτσι θα σταματήσει ξαφνικά η κρίση και όλα θα είναι καλά. Μύθοι επηρεάζουν τις αντιλήψεις μας, και η απλοποίηση συχνά βοηθάει στο να δούμε με άλλο μάτι πολύπλοκα, σύγχρονα προβλήματα.

Αρκεί να βλέπουμε και τις διαφορές με την πραγματικότητα. Σήμερα πρέπει όλοι να λογαριάσουν το κόστος της ενδεχόμενης εξόδου της Ελλάδας από την Ευρωζώνη – και για την Ελλάδα και για τους εταίρους και δανειστές της. Οσο εμείς κλαιγόμαστε ότι είμαστε θύματα - νέες Ιφιγένειες- δεν θα σηκώσουμε το βάρος της ευθύνης να αποφύγουμε τη θυσία μας. Αυτοί που ονειρεύονται να «πετάξουν στη θάλασσα» την Ελλάδα, πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν υπηρετούν καμία θεϊκή βούληση, ότι η κρίση δεν θα τελειώσει, ότι όλος ο κόσμος θα γνωρίζει ότι σε αυτό το καράβι θυσιάζουν ανθρώπους. Θα μαζευτούν πολλά κήτη, όχι για να σώσουν κανέναν παραστρατημένο προφήτη αλλά για να καταβροχθίσουν κι άλλα μέλη του πληρώματος. Μέχρι να χαθούν όλοι.

Η φτώχεια περνάει, το μίσος μένει - Του Νικου Κωνστανταρα

Η άνοδος της Χρυσής Αυγής δεν είναι τυχαία ούτε θα αφήσει την κοινωνία χωρίς βαθιές πληγές. Ολος ο πολιτικός κόσμος των τελευταίων χρόνων συνωμότησε –μέσω της αδιαφορίας και της ολιγωρίας του– στο να πλησιάζει μια τόσο ακραία οργάνωση στη Βουλή. Διαδοχικές κυβερνήσεις άφησαν να δημιουργηθεί ένα επικίνδυνο κενό εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχει μεταναστευτική πολιτική. Ακραίες αριστερές οργανώσεις στα πανεπιστήμια και αναρχικοί εγκαθίδρυσαν (με τη μοιραία ανοχή της πολιτείας) τη βία και την ασυδοσία ως πολιτική έκφραση. Η κατάρρευση της αξιοπιστίας του κράτους και των κυβερνώντων κομμάτων άνοιξε τον δρόμο για μικρές, δυναμικές οργανώσεις του περιθωρίου.

Η πολιτεία έπεσε στον λάκκο που απερίσκεπτα έσκαβε. Εδώ και χρόνια δεν διαχειριζόταν την εισροή λαθρομεταναστών, πιστεύοντας ότι αν έκανε πως δεν τους έβλεπε, θα συνέχιζαν την «οδύσσειά» τους προς άλλες χώρες. Αυτή η υστερόβουλη αδιαφορία πέτυχε τον στόχο της για αρκετά χρόνια, έως τη στιγμή που είχαν ξεμείνει εδώ τόσοι ξένοι ώστε να γίνουν πρόβλημα στις περιοχές όπου είχαν συγκεντρωθεί. Η αναπόφευκτη υποβάθμιση στις γειτονιές και η αύξηση εγκληματικότητας οδήγησαν σε εντάσεις με τους μόνιμους κατοίκους. Η Χρυσή Αυγή βρήκε την ευκαιρία να παρουσιαστεί σαν αρωγός των κατοίκων, προσφέροντας βοήθεια και αίσθημα ασφαλείας στους Ελληνες εκεί όπου η πολιτεία και άλλες πολιτικές δυνάμεις είτε αδιαφορούσαν είτε υποβάθμιζαν τον κίνδυνο της ανάπτυξης ακραίων στοιχείων.

Η Χρυσή Αυγή εμφανίζεται να προσφέρει κοινωνικό έργο, όπως η Χαμάς και άλλες πολιτικές οργανώσεις στον αραβικό κόσμο οι οποίες εδραιώθηκαν χάρη στην κοινωνική προσφορά τους. Ξαφνικά, στην προσπάθειά τους να αποτρέψουν την περαιτέρω απώλεια ψήφων, τα κόμματα εξουσίας που τόσα χρόνια απέφευγαν να θεσπίσουν μια λειτουργική και δίκαιη μεταναστευτική πολιτική, δραστηριοποιήθηκαν και υιοθέτησαν την ισοπεδωτική εικόνα των μεταναστών που τους παρουσιάζει μόνο ως πρόβλημα, ως μια μάζα, όχι ως ανθρώπους με διαφορετικές ιστορίες που έχουν ανάγκη διαφορετικές μεθόδους αντιμετώπισης. Αυτό δεν αποδυναμώνει τους ακραίους, τους νομιμοποιεί.

Εάν οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιωθούν και η Χρυσή Αυγή μπει σε μια Βουλή όπου δεν θα υπάρχει ισχυρό κέντρο και όπου η κυβέρνηση θα είναι αδύναμη, τα ακραία στοιχεία της Αριστεράς και της Δεξιάς θα μπορέσουν να διαδραματίσουν δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στην πορεία της χώρας.

Οταν μέσα στον κοινωνικό πολτό μια ομάδα έχει αποδείξει επανειλημμένα τη μισαλλοδοξία της και βασίζει την επιρροή της στην πειθαρχία και τη βία, τότε θα βρεθεί σε θέση να προκαλέσει ακόμη περισσότερη βία, αντίδραση και διχασμό. Θα δημιουργήσει νέες, βαθιές πληγές και στην κοινωνία και στην εικόνα της Ελλάδας.

Δημοκρατία έχουμε και οι πολίτες θα ψηφίσουν ό,τι θέλουν. Αλλά, μετά την Κατοχή, μετά τη Χούντα, το να στρώνουμε τον δρόμο για μια τόσο ακραία οργάνωση δείχνει το εύρος της ήττας της κοινωνίας μας.

Κίνα και Ελλάδα: τα άκρα πολιτικής και οικονομίας - Του Νίκου Κωνσταντάρα

Σε όλο τον κόσμο, σε πολιτειακά συστήματα που διαφέρουν μεταξύ τους, βλέπουμε την επιτακτική ανάγκη για πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Στη μία άκρη είναι η Κίνα, όπου η ανάπτυξη της καλπάζουσας οικονομίας υπονομεύεται από τη δυσκαμψία του μονοκομματικού πολιτικού συστήματος, και στην άλλη η Ελλάδα, όπου η πολιτική πανσπερμία και η ασυνεννοησία οδήγησαν στον οικονομικό εκτροχιασμό. Ανάμεσα στα δύο άκρα βρίσκεται η πλειονότητα των χωρών, οι οποίες αγωνιούν για το πώς θα ικανοποιήσουν τις ανάγκες των πολιτών τους για πολιτική συμμετοχή και οικονομική ευημερία χωρίς να οδηγηθούν ούτε στο χάος ούτε στη δικτατορία.

Η Ελλάδα σφύζει από πολιτικά κόμματα και μέσα ενημέρωσης, το κάθε ένα ελεύθερο να χαράξει τη δική του πορεία, αλλά έχει αποτύχει παταγωδώς στον οικονομικό τομέα. Η Κίνα των τελευταίων δεκαετιών παρουσιάζει απαράμιλλη οικονομική ανάπτυξη, φθάνοντας σήμερα να είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία μετά τις ΗΠΑ, αλλά δεν έχει βρει τρόπο να συμπεριλάβει όλους τους πολίτες της στην πολιτική ζωή και στη διανομή του πλούτου.

Αυτή η αγωνία εκδηλώθηκε με τον πιο δραματικό τρόπο πριν από 10 ημέρες, με την καθαίρεση του χαρισματικού Μπο Σιλάι από τη θέση του κυβερνήτη μιας σημαντικής βιομηχανικής περιοχής. Ο Μπο παραμένει μέλος του 25μελούς Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος, που διορίζει την επταμελή «διαρκή επιτροπή» καθοδήγησης η οποία είναι η ανώτατη εκτελεστική εξουσία στη χώρα του 1,3 δισ. ανθρώπων. Δεν έχουν ξεκαθαρίσει οι λόγοι της θεαματικής πτώσης του Μπο, πέρα από τη διαρροή μιας έκθεσης, σύμφωνα με την οποία ο πρώην κυβερνήτης επιχείρησε να εμποδίσει τη διεξαγωγή έρευνας εναντίον συγγενικού του προσώπου που ήταν ύποπτο για διαφθορά. Οποια και αν είναι η αφορμή της καθαίρεσής του, το σίγουρο είναι ότι η λαϊκίστικη στροφή του Μπο προς μια πιο «κομμουνιστική» διαχείριση της οικονομίας είχε ταράξει τα πολιτικά νερά, εγείροντας φόβους για αστάθεια όπως αυτή των χρόνων της Πολιτιστικής Επανάστασης της δεκαετίας του 1960. Το κεντρικό σύστημα εξουσίας προσπαθεί να χαράξει δρόμο με προσεκτικά βήματα, ελέγχοντας και τα μέσα ενημέρωσης, και γι’ αυτό ίσως αισθάνθηκε ότι απειλείται από τον λαϊκισμό του «αιρετικού» Μπο.

Η ουσία είναι ότι οι ηγέτες της Κίνας αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο κοινωνικής ταραχής που προκαλείται από τις ανισότητες μεταξύ περιοχών και ομάδων πολιτών, από τα κρούσματα διαφθοράς και ασυδοσίας και από τη διασπορά νέων μέσων ενημέρωσης. Μία ημέρα πριν από την καθαίρεση του Μπο, ο πρωθυπουργός Γουέν Τζιαμπάο έκανε μια δραματική δήλωση που αποκάλυψε το βάθος της ανησυχίας του Πεκίνου. «Εάν δεν επιτύχουμε με πολιτικές μεταρρυθμίσεις, η Κίνα δεν θα μπορέσει να εφαρμόσει πλήρως οικονομικές μεταρρυθμίσεις, και όσα κερδίσαμε σε αυτούς τους τομείς ίσως χαθούν», είπε. Υπογράμμισε την ανάγκη αλλαγών, «κυρίως στο σύστημα ηγεσίας του κόμματος και της χώρας».

Μέσα στις πολλές έγνοιες τους, οι Κινέζοι ηγέτες ανησυχούν και για την οικονομική πορεία της Ελλάδας και της Ευρωζώνης, επειδή η παγκοσμιοποίηση φέρνει καλά και κακά όχι μόνο για τη δική μας μικρή οικονομία αλλά και για τους γίγαντες. Τον Μάρτιο, για πέμπτο συνεχόμενο μήνα, η πτώση ζήτησης εντός και εκτός Κίνας είχε αντίκτυπο στον τομέα μεταποίησης. Οι εξαγωγές της Κίνας έχουν σημειώσει μικρότερη άνοδο τους τελευταίους μήνες. Το θετικό, όμως, είναι ότι οι Κινέζοι ανησυχούν και αναζητούν τρόπους να αντιμετωπίσουν την πτώση στη ζήτηση αλλά και την υπερθέρμανση της αγοράς ακινήτων. Το ερώτημα είναι αν θα βρουν τις λύσεις που θα εξασφαλίσουν τη συνέχιση του οικονομικού θαύματος με μεγαλύτερη συμμετοχή των αποκλεισμένων.

Την ίδια ώρα, η Κίνα εξαρτάται και από όλες τις άλλες οικονομίες – οι περισσότερες των οποίων έχουν ανάγκη από οικονομικές μεταρρυθμίσεις και νέες πολιτικές που θα σταματήσουν τη διόγκωση της ανισότητας ανάμεσα στους πολίτες ενώ θα ελέγξουν το χρέος και την ύφεση. Σε πάρα πολλές χώρες βλέπουμε τους πλούσιους να γίνονται πλουσιότεροι και τη μεσαία τάξη να βυθίζεται μέσα σε μια θάλασσα φτώχειας που φουσκώνει. Στη χώρα μας αυτό φαίνεται με τον πιο δραματικό τρόπο, απόδειξη ότι ούτε η δημοκρατία ούτε η συμμετοχή σε οικονομική και πολιτική ένωση ούτε οι ανοιχτές αγορές είναι σωτήριες από μόνες τους αν οι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές δυνάμεις δεν εξελίσσονται σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εποχής.

Παίζοντας με μισή τράπουλα - Tου Νικου Κωνστανταρα

Εχουμε τις εξής επιλογές: ή θα παίξουμε με τα χαρτιά που έχουμε ή θα φωνάζουμε ότι δεν θέλουμε αυτά τα χαρτιά – αλλά πάλι θα παίξουμε με αυτά που κρατάμε στα χέρια μας. Η διαφορά βρίσκεται στο πώς θα κινηθούμε – πόσο γρήγορα θα καταλάβουμε τις δυσκολίες που πρέπει να ξεπεράσουμε και τις ευκαιρίες που μπορούμε να εκμεταλλευτούμε. Οσο πιο γρήγορα συνειδητοποιήσουμε ότι το παρελθόν είναι παρελθόν, και ότι απ’ εμάς μόνο εξαρτάται το μέλλον, τόσο πιο γρήγορα θα αρχίσει η ανοικοδόμηση της χώρας.

Οι πολίτες, τα κόμματα, τα συνδικάτα, οι επαγγελματικές ομάδες έχουν να επιλέξουν μεταξύ της δύσκολης προσπάθειας και της άρνησης της πραγματικότητας. Εχουν να επιλέξουν είτε να συνεχίσουν την «παντομίμα» των παλιών πολιτικών διαφορών είτε να δεχθούν ότι ο νέος διαχωρισμός είναι μεταξύ αυτών που είναι υπέρ των μεταρρυθμίσεων και της ανοικοδόμησης και αυτών που προσποιούνται ότι η Ελλάδα που χρεοκόπησε μπορεί να αγνοεί τις συνέπειες της χρεοκοπίας.

Από προχθές που δρομολογήθηκε η μεγαλύτερη ρύθμιση χρέους στην Ιστορία, η Ελλάδα εισήλθε σε νέα εποχή και η Ευρώπη σε αχαρτογράφητα νερά. Δεν μπορούμε παρά να περιμένουμε να δούμε αν θα μας βγει σε καλό. Εν τω μεταξύ, όμως, είναι χρήσιμο να θυμόμαστε την απλή αριθμητική της υπόθεσης: από το σημερινό χρέος των 368 δισ. ευρώ «κουρεύονται» τα 105 δισ. (ή 50% του ΑΕΠ), για να μπορέσουμε να πάρουμε το νέο δάνειο των 130 δισ. από τους εταίρους μας στην Ευρωζώνη και από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο – χρήματα τα οποία προορίζονται, κυρίως, στην αποπληρωμή των παλαιότερων δανείων. Χονδρικά, λοιπόν, θα χρωστάμε πάλι πάνω από 390 δισ., κυρίως στους εταίρους μας, και τα νέα δάνεια και τα έσοδά μας θα πηγαίνουν πρώτα στην αποπληρωμή του χρέους και μετά στις ανάγκες μας. Ενώ μειώνεται πολύ το ετήσιο βάρος του χρέους, αυτό που μένει θα μας βαραίνει για πολλά χρόνια.

Δεν είχαμε καμία άλλη επιλογή από το να επιδιώξουμε την απομείωση χρέους και το νέο δάνειο. Εάν δεν τα πετυχαίναμε, θα χρεοκοπούσαμε ατάκτως, ανίκανοι να αντεπεξέλθουμε στις υποχρεώσεις μας, αποκλεισμένοι από τις αγορές. Τώρα κουβαλάμε το στίγμα του χρεοκόπου, αναγκαζόμαστε να περικόψουμε περαιτέρω τα έξοδά μας και να αυξήσουμε τα κρατικά έσοδα για να μπορούμε –πρώτα απ’ όλα– να πληρώνουμε τους τόκους των δανείων μας. Το καλό, όμως, είναι ότι η χώρα παραμένει ζωντανή και μπορούμε να ελπίζουμε σε δύο πράγματα: ότι οι Ελληνες θα πάρουν την τύχη στα χέρια τους και θα δημιουργήσουν νέες πολιτικές και οικονομικές δομές· οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα καταλάβουν ότι η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει μηχανισμούς οικονομικής διαχείρισης που θα ταιριάζουν σε μια οικονομική υπερδύναμη. Οταν η Ευρώπη ωριμάσει οικονομικά και πολιτικά και όταν η Ελλάδα εξαλείψει τις δικές της στρεβλώσεις και αδυναμίες, τότε η ελληνική οικονομία θα μπορέσει πάλι να σταθεί στα πόδια της, ως ισότιμο μέρος ενός λειτουργικού συνόλου. Για αυτό η σχέση μας με την Ευρωζώνη πρέπει να παραμείνει ζωντανή με κάθε κόστος.

Είναι η ώρα να σκεφτούμε πόσο χρόνο χάσαμε σκιαμαχώντας, αφήνοντας τη χώρα να βουλιάξει στο χρέος, έρμαιο της βουλιμίας πολιτικών και πολιτών, προσποιούμενοι ότι αυτός ο βράχος μέσα στη θάλασσα ήταν το κέρας της Αμάλθειας και όχι η φάκα του χρέους. Σίγουρα είναι ωραίο για τους ουτοπιστές της Αριστεράς και της Δεξιάς να φωνάζουν ότι κάποιοι άλλοι φταίνε και ότι τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται, αλλά δεν πρέπει και αυτοί να ξεκαθαρίσουν πώς βλέπουν το μέλλον της χώρας; Βλέπουν την Ελλάδα μέσα στο ευρώ ή έξω, με μια οικονομία που διανέμει με μεγαλύτερη δικαιοσύνη υποχρεώσεις και προνομία ή υπερασπίζονται τη συνέχιση όσων κακών μάς έφεραν εδώ;

Με τα βάρη του χρέους, με πολίτες που πρέπει να επανακτήσουν μια αίσθηση ασφάλειας σε έναν κόσμο της στέρησης και της απογοήτευσης, η μόνη υπηρεσία που μπορούμε όλοι να προσφέρουμε είναι να μάθουμε να βλέπουμε καθαρά τα πράγματα, να προτείνουμε λύσεις και να συνεργαζόμαστε για να αντέξει η κοινωνία.

Το χάος είναι μια κάποια λύση - Tου Νικου Κωνστανταρα

Το αδιέξοδο στο οποίο βρέθηκαν ο Γιώργος Παπανδρέου και ο Αντώνης Σαμαράς οδήγησε στην κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Λουκά Παπαδήμο. Ούτε ο ένας πολιτικός αρχηγός ήθελε αυτή την εξέλιξη ούτε ο άλλος. Η αδυναμία τους, όμως, οδήγησε στην επιλογή: χάος ή κυβέρνηση συνεργασίας; Η ζωή έφερε τη λύση. Η ζωή θα κρίνει και την εξέλιξη – αν η κυβέρνηση των τριών κομμάτων θα αντέξει ή θα διαλυθεί γρήγορα, αν θα εκπληρώσει τους στόχους της και θα αποχωρήσει, ή θα γίνει νησίδα σταθερότητας στο ρευστό πολιτικό τοπίο και βάση για τη δημιουργία νέων πολιτικών δυναμικών.

Οποια και αν είναι η πορεία της νέας κυβέρνησης, έδωσε ελπίδα, είδαμε ότι όσο υπάρχει ζωή υπάρχουν λύσεις. Στη ζωή, μέσα στο χάος υπάρχουν ίχνη κάποιας τάξης, «νησίδες» ή πόλοι σταθερότητας. Στην Ελλάδα, είμαστε μάρτυρες αυτού του συσχετισμού χάους και σταθερότητας, βλέποντας ανθρώπους και μηχανισμούς που αντέχουν, που δημιουργούν, που επιμένουν σε πείσμα της γενικευμένης δυσλειτουργίας. Βλέπουμε, επίσης, ότι τα προβλήματα χρονίζουν, επειδή αποφεύγουμε τις λύσεις έως τη στιγμή που το κακό απειλεί να μας καταστρέψει. Ετσι έφθασαν εδώ η πολιτική, η οικονομία και η κοινωνία μας.

Σήμερα, όμως, αυτή η διολίσθηση προς τα χειρότερα δεν περιορίζεται πια μόνο στην Ελλάδα: η Ευρώπη ολόκληρη φαίνεται αφημένη στη δίνη των εξελίξεων, ενώ οι ηγέτες της εμμένουν σε ξεπερασμένες ιδέες και φόβους. Είναι πασιφανές πια ότι το πρόβλημα της Ευρώπης είναι το χρέος των χωρών–μελών, τα ελλείμματα και η ανισορροπία ανάμεσα σε πολλές χώρες. Οσο το πρόβλημα φαινόταν να περιορίζεται στην Ελλάδα, οι ταγοί της Ευρώπης μπορούσαν να προσποιούνται ότι το έλυναν με το να στηρίζουν την Ελλάδα και να πιέζουν για ριζικές μεταρρυθμίσεις. Οι δομικές αλλαγές και το νοικοκύρεμα της οικονομίας ήταν επιτακτική ανάγκη, αλλά οι αδυναμίες και στρεβλώσεις της ελληνικής οικονομίας και η απερίγραπτη αταξία της Δημόσιας Διοίκησης οδήγησαν σε λανθασμένη διάγνωση: ήταν σαν ο γιατρός να θεωρεί το σύμπτωμα ασθένεια και να μην ψάχνει τα βαθύτερα αίτια.

Ετσι, οι «γιατροί» της Κομισιόν, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου εξέφρασαν φόβους για μετάδοση της ελληνικής ασθένειας, αγνοώντας ότι άλλο ήταν το αμιγώς ελληνικό πρόβλημα και άλλη η βαθύτερη ασθένεια, η οποία είχε ήδη μεταδοθεί: η ανισορροπία ανάμεσα στις πλούσιες χώρες και τις φτωχές, και το γεγονός ότι αν η ΕΚΤ δεν αποκτήσει το δικαίωμα να τυπώνει χρήμα, το ευρώ θα βουλιάξει. Την Παρασκευή, ο Ρώσος πρωθυπουργός Βλαντιμίρ Πούτιν και ο Πορτογάλος πρόεδρος Καβάκο Σίλβα ένωσαν τις φωνές τους με όσους πρεσβεύουν δραστικότερο ρόλο για την ΕΚΤ.

Η ζωή δείχνει τη λύση. Δεν είναι τυχαίο ότι τα ελλείμματα της Ελλάδας, της Πορτογαλίας και της Ιταλίας, μαζί, ισοδυναμούν με το πλεόνασμα της Γερμανίας. Δεν είναι τυχαίο, επίσης, ότι η πτώση της ισοτιμίας του ευρώ και η φυγή επενδυτών προς γερμανικά ομόλογα ωθούν ακόμη περισσότερο χρήμα προς τη Γερμανία. Η Γερμανία συνεχώς υπενθυμίζει ότι δεν πρόκειται ποτέ να επιτρέψει στην ΕΚΤ να τυπώσει χρήμα – αλλά, την ίδια ώρα, για να μη βουλιάξει η ιταλική οικονομία και παρασύρει και το ευρώ, η ΕΚΤ αγοράζει συνεχώς ιταλικό χρέος. Φοβούμενοι τον δραματικό πληθωρισμό ο οποίος οδήγησε στην κατάρρευση της οικονομίας και την άνοδο των ναζί, όταν η Γερμανία τύπωνε χρήμα για να πληρώσει αποζημιώσεις μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Γερμανοί επιμένουν ότι ποτέ δεν θα δεχθούν μια τέτοια πολιτική.

Αφήνοντας το πρόβλημα να χρονίσει, όμως, η Γερμανία θα αναγκαστεί είτε να αφήσει την Ιταλία (και όποια άλλη χώρα) να βουλιάξει, είτε να αφήσει το ευρώ να καταστραφεί, είτε να εγκαταλείψει το δόγμα της. Είναι αξιοσημείωτο ότι η Γαλλία, της οποίας η οικονομία είναι πιο ευάλωτη από της Γερμανίας, ακολουθεί την πολιτική του Βερολίνου. Είναι σαν να μη βλέπει ότι αύριο θα αναγκαστεί να ισχυρίζεται τα αντίθετα, σαν να μη βλέπει πώς παρεμβαίνουν πυροσβεστικά στις οικονομίες τους οι ΗΠΑ, η Βρετανία και άλλες χώρες, σαν να μη βλέπει ότι ήδη η ΕΚΤ στηρίζει τις οικονομίες χωρών–μελών επειδή δεν έχει άλλη επιλογή.

Ο μόνος τρόπος για να αλλάξουν οι Γερμανοί είναι να δουν τους άλλους Ευρωπαίους να αλλάζουν – να συμπεριφέρονται σαν Γερμανοί. Οσο, όμως, δεν υπάρχει ριζική λύση στην Ευρώπη, ελλοχεύει το χάος. Με τις δικές του λύσεις. Γι’ αυτό πρέπει να αποφύγουμε την έξοδό μας από την Ευρωζώνη. Για να είμαστε και εμείς –παιδιά του χάους– μέρος της λύσης.