Η Τουρκία και τα καταραμένα επιτόκια - Tου Σεραφειμ Κωνσταντινιδη

Την προηγούμενη εβδομάδα, ο πρωθυπουργός της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, επιτέθηκε σ’ ένα νέο εχθρό. Αποκάλυψε ότι το «λόμπι του επιτοκίου εργάζεται και μας επιτίθεται αυτή στιγμή», πιέζοντας την κυβέρνηση για υψηλότερα επιτόκια. «Δεν θα επιτρέψουμε, πρόσθεσε, να εργάζονται με άνεση, επειδή η επιτυχία τους σημαίνει περιορισμό της κατανάλωσης των πολιτών της χώρας».

Οι δηλώσεις αυτές δεν αιφνιδίασαν όποιους παρακολουθούν την οικονομία, ούτε όσους μελετούν τη ρητορική Ερντογάν. Επειτα από περίοδο ισχυρής ανάπτυξης, ο πληθωρισμός έκλεισε το έτος με ποσοστό-ρεκόρ τριετίας, στα 10,5%. Στα τέλη Νοεμβρίου, που είναι τα τελευταία στοιχεία που έχουμε, το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών αυξήθηκε κατά 77% και ξεπέρασε τα 70,2 δισ. δολ., δηλαδή πάνω από 10% του ΑΕΠ. Η εξέλιξη αυτή πραγματοποιήθηκε παρά την άνοδο εξαγωγών κατά 20% σε σχέση με το ενδεκάμηνο του 2010, που συνοδεύεται όμως από αύξηση των εισαγωγών κατά 35%. Η Τουρκία δεν είναι πια ελκυστικός προορισμός για εισαγωγή ξένων κεφαλαίων. Ισως και ως αποτέλεσμα της διεθνούς κρίσης, το ισοζύγιο κεφαλαίων από πλεόνασμα 9,1 δισ. δολ., μετατράπηκε σε έλλειμμα 6,5 δισ. δολ., το 11μηνο του 2011. Η φυγή ξένων κεφαλαίων οδήγησε σε πτώση της λίρας και η κυβέρνηση αποδίδει τον πληθωρισμό στην πτώση του νομίσματος, ενώ μάχεται φανταστικούς εχθρούς όπως το «λόμπι των επιτοκίων».

Η κυβέρνηση Ερντογάν επηρεάζεται από τις δοξασίες του Κορανίου, σύμφωνα με τις οποίες ο τόκος είναι τοκογλυφία (χρησιμοποιείται η ίδια λέξη, ρίμπα) και θεωρείται κατάρα. «Οσοι κερδίζουν από τον τόκο θα σηκωθούν (από τον τάφο τους) ζαλισμένοι σαν να τους κτύπησε ο διάβολος. Καταραμένος όποιος εισπράττει, πληρώνει ή είναι μάρτυρας σε συναλλαγές με τόκο» (Κοράνι. Αποσπάσματα από το δεύτερο βιβλίο El-Bakara).

Σε σύγχρονη οικονομική ορολογία, η πίστη αυτή εκφράστηκε από την τουρκική κυβέρνηση με αποφυγή των πραγματικών επιτοκίων, δηλαδή τα επιτόκια πάνω από τον πληθωρισμό. Η κεντρική τράπεζα της χώρας στήριζε το εθνικό νόμισμα με παρέμβαση, άρα πωλήσεις δολαρίων, με συνέπεια να μειωθούν τα συναλλαγματικά αποθέματα. Εφθασαν σε 6,3 δισ. δολ. τον Νοέμβριο του 2011, από 13,1 δισ. δολ. το 2010.

Παράλληλα, το επιτόκιο της κεντρικής τράπεζας διατηρήθηκε χαμηλά, περίπου στο 6%, με στόχο υποτίθεται να… μειωθεί ο πληθωρισμός. Στις περισσότερες κατηγορίες δανείων, τα επιτόκια συγκρατήθηκαν στο επίπεδο του πληθωρισμού, ώστε να μην υπάρχουν «καταραμένα» κέρδη και ο «λαός να κερδίζει από την εργασία του».

Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες η κατάσταση ξεφεύγει και τα επιτόκια χορηγήσεων των εμπορικών τραπεζών εκτινάχθηκαν απότομα πάνω από το 12%, ενώ ήταν 6% τον Οκτώβριο. Ο συνδυασμός πληθωρισμού και απότομης ανόδου επιτοκίων δημιουργεί πληθωριστική ψυχολογία που ενισχύει επικίνδυνα την κατανάλωση και παράλληλα με τη φούσκα της αγοράς, προκαλεί αναταράξεις στην αγορά κρατικών ομολόγων.

Το «οικονομικό θαύμα» της γειτονικής χώρας είναι σε οριακό σημείο…

Αόρατοι, με το δακτυλίδι του Γύγη - Tου Σεραφειμ Κωνσταντινιδη / serkon@otenet.gr

Παρακολουθήσαμε το ίδιο έργο πολλές φορές. Κάθε φορά που εκκρεμεί μία από τις δόσεις που περιμένει το ελληνικό Δημόσιο υπάρχει πολιτική κινητοποίηση. Τα μέτρα, οι μεταρρυθμίσεις, οι αυστηρές ποινές περισσεύουν. Η τρόικα είναι αυστηρή και το πολιτικό προσωπικό «τρέχει» να προλάβει τις εξελίξεις. Και μετά; Μετά έρχεται η δόση και επιστρέφει η ήρεμη καθημερινότητα. Τα μέτρα μεταλλάσσονται σε βραχυπρόθεσμα, απλά να εισπραχθούν περισσότεροι φόροι, οι βαριές ποινές εξαντλούνται σε επικοινωνιακά πυροτεχνήματα, οι μεταρρυθμίσεις αναβάλλονται σε βάθος χρόνου. Αντί μείωσης προσωπικού στο Δημόσιο γίνονται σχεδόν 500 «εφεδρείες» και καταργούνται κρατικοί οργανισμοί που δεν… υπάρχουν. Οι δαπάνες που περικόπτονται είναι αυτές για επενδύσεις! Οι πολιτικοί χρησιμοποιούν πάλι το μαγικό δακτυλίδι και γίνονται αόρατοι! Οπως ο μύθος που αναφέρεται στην Πολιτεία του Πλάτωνα.

Ο Γύγης, ένας βοσκός από τη Λυδία, βρίσκει κάποια στιγμή (μετά από μια φυσική καταστροφή) ένα χρυσό δακτυλίδι. Το μαγικό δακτυλίδι τον έκανε αόρατο! Καθόταν με τους άλλους βοσκούς, έστριβε την πέτρα του δακτυλιδιού και γινόταν άφαντος . Οι άλλοι μιλούσαν γι’ αυτόν σαν να απουσίαζε. Πώς θα χρησιμοποιούσε τη δύναμη αυτή; Θα ήταν δίκαιος ή άδικος; Ο μύθος λέει ότι μάλλον ήταν άδικος, καθώς χρησιμοποίησε το μαγικό δακτυλίδι για να σκοτώσει τον βασιλιά (δημιουργό του κόσμου) και να κερδίσει τη βασίλισσα που συμβολίζει την ύλη.

Ο βοσκός γίνεται άδικος και ανεύθυνος, γιατί είναι αόρατος. Μπορεί να κάνει ό,τι θέλει χωρίς να τον βλέπουν και συνεπώς χωρίς να απειλείται με τιμωρία. Εχει τη δυνατότητα να μπαίνει στα ξένα σπίτια, να παίρνει ό,τι θέλει, να σκοτώνει ή να ευεργετεί κάποιον, να κάνει ό,τι ένας θεός στους ανθρώπους.

Με τον μύθο αυτόν, που αποδίδεται σε διάλογο του Σωκράτη με τον Γλαύκωνα που ήταν αδελφός του Πλάτωνα, τονίζεται ότι ο άνθρωπος δεν είναι δίκαιος από ευχαρίστηση αλλά από ανάγκη, επειδή απειλείται η τιμωρία, αλλά και επειδή αντιλαμβάνεται ότι έχει όφελος δεσμευόμενος από κανόνες ηθικής που τον προστατεύουν. Η ευθύνη όμως ανήκει σ’ αυτόν που επιλέγει αν θα ακολουθήσει τους κανόνες ή όχι. Και οι δικοί μας έχουν επιλέξει. Είναι εξουσιαστές που θέλουν να αρπάξουν τη βασίλισσα, επειδή μπορούν να είναι αόρατοι! Δεν αισθάνονται υποχρεωμένοι να ακολουθούν κανόνες γιατί δεν κινδυνεύουν να τιμωρηθούν. Ούτε τώρα, που το κράτος έχει χρεοκοπήσει και η οικονομία βρίσκεται σε βαθιά ύφεση, αισθάνονται την ανάγκη να σεβαστούν κανόνες, να αναλάβουν υποχρεώσεις.

Η απουσία υπεύθυνης στάσης από το πολιτικό προσωπικό επιβάλλει το κοινωνικό συμβόλαιο που χρειάζεται ο τόπος. Μια σύμβαση ευθύνης που θα δεσμεύει όλους να επιλέξουν, αλλά και να εφαρμόσουν με δικαιοσύνη, τα μέτρα που απαιτούνται για να ξεφύγει η χώρα από τη μακροχρόνια ύφεση. Στροφή στην ευθύνη, χωρίς τη φυγή που προσφέρει το μαγικό δακτυλίδι.

Το πραγματικό έλλειμμα ηγεσίας - Tου Σεραφειμ Κωνσταντινιδη

Τότε, όλα ήταν ξεκάθαρα. Οι σκληρές διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και τους απεσταλμένους των μεγάλων δυνάμεων ολοκληρώθηκαν στις 21 Ιανουαρίου 1898. Ο σχετικός νόμος (ΒΦΙΘ΄) ψηφίστηκε τον Φεβρουάριο και η Διεθνής Οικονομική Επιτροπή άρχισε να λειτουργεί τον Απρίλιο του 1898. Την επιτροπή αποτελούσαν έξι μέλη, αντιπρόσωποι κάθε χώρας (που είχε υπογράψει την συνθήκη ειρήνης) και ήταν σε άμεση επαφή με τον Ελληνα υπουργό Οικονομικών. Για την εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους εκχωρήθηκαν στη ΔΟΕ τα μονοπώλια άλατος, πετρελαίου, σπίρτων, παιγνιόχαρτων, τσιγαρόχαρτων, σμύριδας Νάξου, ο φόρος καπνού, τα τέλη χαρτοσήμου και οι δασμοί του τελωνείου Πειραιά. Ο διεθνής έλεγχος είχε επίσης την εποπτεία των δημόσιων υπηρεσιών που ήταν αρμόδιες για την είσπραξη των εσόδων. Μάλιστα στον νόμο έχουν προσαρτηθεί και παραρτήματα που ορίζουν ότι τα κρατικά ομόλογα πληρώνονται 65 - 75% της ονομαστικής αξίας τους, χωρίς να χαρακτηρίζεται αυτό «κούρεμα». Επίσης για τα παλιά κρατικά ομόλογα (σε χρυσό) προβλέπεται «κούρεμα» επιτοκίου και καταβάλλεται το 32% ή 43% των τόκων…

Παρά τις διαφορές που προκύπτουν από την εξέλιξη εποχών, τεχνολογίας και προσέγγισης, η ουσία παραμένει αναλλοίωτη. Ανεξάρτητα από τις αφορμές, η πορεία δεν είναι τυχαία. Ο διεθνής οικονομικός έλεγχος επιβλήθηκε έπειτα από πόλεμο που κατέληξε σε δεινή ήττα, αλλά και η σημερινή κατάσταση πηγάζει από παρόμοια αίτια. Οφείλεται στο μοντέλο ανάπτυξης που υιοθετήθηκε, στην απουσία πολιτικής, πολιτιστικής, επιχειρηματικής ελίτ που δεν θα επέτρεπε τον εκτροχιασμό…

Αυτή η άτυπη ηγεσία στη χώρα δεν υπήρξε, με αποτέλεσμα να είναι καλοδεχούμενοι οι ξένοι εφόσον προσφέρονται να αναλάβουν την αποστολή που έπρεπε να είχαν εκτελέσει αφοσιωμένοι δημόσιοι λειτουργοί, εμπνευσμένοι πολιτικοί, χαρισματικοί επιχειρηματίες. Αυτοί όμως δεν υπήρχαν ή όσοι εμφανίστηκαν οδηγήθηκαν στο περιθώριο. Γι’ αυτό, τώρα, βρισκόμαστε σε χειρότερη μοίρα από το 1898. Τότε παραχωρήθηκαν έσοδα για την εξόφληση υποχρεώσεων του ελληνικού κράτους. Τώρα πιθανότατα θα εκχωρηθούν κρατικές και ιδιωτικές επιχειρήσεις, δηλαδή ο τρόπος παραγωγής εσόδων και πλούτου. Οι ξένοι δεν θα μας διδάξουν μόνον ότι πρέπει όλοι να πληρώνουν έμμεσους φόρους, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διοικούνται επιχειρήσεις και οργανισμοί ώστε να παράγουν πλούτο. Προς όφελος των ιδιοκτητών τους, φυσικά.

Το ρουσφετολογικό ελληνικό κράτος ήταν επιφυλακτικό έως και εχθρικό προς την επιχειρηματική πρωτοβουλία που δεν έλεγχε. Συμπαθούσε όσους κέρδιζαν από τη διασπάθιση κρατικών εσόδων, όπως στην υγεία και τα φάρμακα, τις κρατικές προμήθειες για άμυνα και ΔΕΚΟ, στις κατασκευές για έργα υποδομής. Ο στενός κύκλος επιχειρηματικότητας που αγάπησε το κράτος κλείνει με δραματικό τρόπο. Με την εκχώρηση όχι μόνον μελλοντικών εσόδων, αλλά και του τρόπου δημιουργίας τους.

Μόνο με τα σοβαρά θέματα , Tου Σεραφείμ Κωνσταντινίδη

Είναι πολύ γνωστό το ανέκδοτο. Στο σπίτι, ο άνδρας ασχολείται μόνο με σοβαρά θέματα, όπως η μόλυνση του περιβάλλοντος, το Κυπριακό κ.λπ. Με όλα τα άλλα, δηλαδή τα παιδιά, τη συντήρηση της κατοικίας, τα ψώνια κ.λπ. ασχολείται η σύζυγος…

     Κάπως ανάλογα δέχθηκαν ορισμένοι τις αποκαλύψεις για τη σαπίλα στο ποδόσφαιρο. Δεν φαντάζονταν ότι υπάρχουν συμμορίες που στήνουν παιχνίδια, άνθρωποι του υποκόσμου που κερδίζουν από νόμιμα ή παράνομα στοιχήματα, παράγοντες, παίκτες και προπονητές που συμμετέχουν στο παιχνίδι αυτό. Το ίδιο υποκριτική ήταν η στάση της κυβέρνησης που χαιρέτισε τις επιτυχίες των διωκτικών υπηρεσιών και της Δικαιοσύνης, αλλά κρύφθηκε πίσω από αποφάσεις που περίμενε (και περιμένει) από άλλους, την ΕΠΟ, την UEFA ή οποιονδήποτε άλλον…

        Ετσι, πλησιάζουμε στο τελευταίο Σαββατοκύριακο του Αυγούστου, οπότε θα αρχίσει επιτέλους το πρωτάθλημα. Εως τότε, κάποιοι αρμόδιοι θα δεχθούν την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος και, αγνοί και αμόλυντοι καθώς είναι, θα δώσουν απάντηση στο δίλημμα που τους απασχολεί: Ποιες ομάδες θα υποβιβαστούν στη δεύτερη κατηγορία; Αυτές που πλαστογράφησαν παραστατικά ώστε να αποκτήσουν τις απαιτούμενες άδειες ή εκείνες που δωροδόκησαν ή εξεφόβισαν αντιπάλους και διαιτητές για να κερδίσουν στο Στοίχημα; Δύσκολη ερώτηση! Υπάρχουν και δυσκολότερες: Ποιος φορέας θα διοργανώσει το ελληνικό πρωτάθλημα; Θα παραμείνει το ποδόσφαιρο στη σημερινή κατάσταση, «αυτοδιοικούμενο», ή θα παρέμβει το κράτος;

           Αυτά και άλλα ερωτήματα δεν επιτρέπουν ήσυχο ύπνο στους αρμόδιους, που είναι οι ίδιοι που είτε συμμετείχαν στη σήψη είτε την ανέχονταν ή δεν αντιλήφθηκαν την ύπαρξή της. Οποια εκδοχή κι αν υιοθετήσουμε, το συμπέρασμα δεν αφήνει αμφιβολία, είναι ακατάλληλοι να φέρουν την εξυγίανση.

Ωστόσο, ούτε η κατάσταση στο ποδόσφαιρο αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Στη γειτονική Τουρκία είναι φυλακισμένοι ο διάσημος επιχειρηματίας πρόεδρος της πρωταθλήτριας, ο προβεβλημένος προπονητής της κυπελλούχου και άλλοι πενήντα παράγοντες, τεχνικοί και ποδοσφαιριστές της πρώτης κατηγορίας.

           Το 2006, στην Ιταλία, η πρωταθλήτρια Γιουβέντους υποβιβάστηκε, της αφαιρέθηκαν τα δύο προηγούμενα πρωταθλήματα και κατηγορήθηκαν 26 άτομα. Το 2004, στην Πορτογαλία κατηγορήθηκαν ο πρόεδρος της Λίγκας, δύο δήμαρχοι και άλλα 110 άτομα, για χειραγώγηση των παιχνιδιών. Στη Νότια Κορέα, την Κίνα, τη Μ. Βρετανία, τη Νότια Αφρική έχουν κατηγορηθεί δεκάδες άνθρωποι για ανάλογα αδικήματα. Σε όλες τις χώρες, η ποινική εξέλιξη των υποθέσεων προχώρησε ανεξάρτητα από την ταχεία επιβολή αθλητικών ποινών, ώστε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη του κοινού.

          Μέχρι τη στιγμή αυτή, η κυβέρνηση περιμένει από αστυνομικούς, εισαγγελείς, δικαστές, εγχώριους ή ξένους παράγοντες να κάνουν το καθήκον τους και να εξυγιάνουν το ποδόσφαιρο. Η ίδια ασχολείται μόνο με σημαντικά θέματα, όπως το μέλλον της Ευρωζώνης, η ανάπτυξη και η κλιματική αλλαγή