Οι πρωταγωνιστές του εν εξελίξει ελληνικού θρίλερ - Της Κατερινας Σωκου

Η επικεφαλής του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ, η Γερμανίδα καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ, ο εκπρόσωπος των τραπεζών Τσαρλς Νταλάρα και ο Ευρωπαίος επίτροπος Ολι Ρεν είναι οι βασικοί πρωταγωνιστές στην τελευταία πράξη του ελληνικού δράματος.

Τον περασμένο Ιούνιο, ούτε μία ώρα μετά την ανακοίνωση ότι θα ήταν η επόμενη επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η Κριστίν Λαγκάρντ έκανε τις πρώτες δηλώσεις της: Ηταν μία δημόσια έκκληση προς τους Ελληνες βουλευτές της αντιπολίτευσης να έρθουν σε εθνική συμφωνία με την κυβέρνηση. Πολλές παρεμβάσεις και προειδοποιήσεις αργότερα, ακόμη και η ήπια κ. Λαγκάρντ φαίνεται να χάνει την υπομονή της με το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Αυτή την εβδομάδα προστέθηκε σε όσους προειδοποιούν ότι αν δεν προχωρήσουν οι μεταρρυθμίσεις που ζητεί η τρόικα, το ΔΝΤ δεν θα συζητήσει νέα βοήθεια προς τη χώρα. Την ίδια στιγμή, βέβαια, δήλωνε ότι η ΕΚΤ θα πρέπει να συνεισφέρει στη μείωση του ελληνικού χρέους - μία πρόταση που βουλευτής του κόμματος της κ. Μέρκελ έσπευσε να απορρίψει ως «ανήθικη αξίωση».

Οι τελευταίες περιπέτειες για την Ελλάδα ξεκίνησαν όταν Ευρωζώνη και ΔΝΤ απέρριψαν την αρχική συμφωνία της Ελλάδας με τους ιδιώτες πιστωτές, καθώς με βάση τα νέα οικονομικά δεδομένα αυτή δεν επαρκεί ώστε να καταστήσει βιώσιμο το ελληνικό χρέος. Σε μία ένδειξη της κορύφωσης των πιέσεων προς την Αθήνα, ανακοινώθηκε ότι το ζήτημα της βοήθειας προς την Ελλάδα δεν θα συζητηθεί στην αυριανή Σύνοδο Κορυφής, διότι, όπως εξήγησε η κ. Μέρκελ, η έκθεση της τρόικας για την πορεία του ελληνικού προγράμματος δεν θα είναι έτοιμη. Η Γερμανία έχει καλέσει την ελληνική κυβέρνηση «να δράσει τώρα» ώστε να εκπληρώσει τους όρους του πρώτου προγράμματος, αν θέλει να συνεχίσει να λαμβάνει βοήθεια. Πρακτικά, αυτό σημαίνει παράταση της αβεβαιότητας για το μέλλον της χώρας. Στο Νταβός, πάντως, όλοι απέφυγαν να αναφερθούν σε κίνδυνο χρεοκοπίας - ίσως για να μην τρομάξουν τους επενδυτές, που ήδη ανησυχούν ότι τη μοίρα της Ελλάδας θα ακολουθήσει η Πορτογαλία. Σε αυτόν τον φόβο, η Γερμανία απαντά ότι η Ελλάδα αποτελεί ειδική περίπτωση, ενώ εμφανίζεται ανυποχώρητη στις πιέσεις για αύξηση της γερμανικής συνεισφοράς, τουλάχιστον όχι πριν οι ιδιώτες επενδυτές αναλάβουν τις μεγαλύτερες δυνατές απώλειες.

Διαφορετικός, βέβαια, είναι ο ρόλος του εκπροσώπου των τραπεζών. Λίγο πριν επιστρέψει στην Αθήνα για τον νέο γύρο διαπραγματεύσεων με την ελληνική κυβέρνηση, ο επικεφαλής του Διεθνούς Χρηματοπιστωτικού Ινστιτούτου Τσαρλς Νταλάρα προειδοποιούσε, εμμέσως πλην σαφώς, τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις «να συνειδητοποιήσουν πόσα διακυβεύονται» και ζητούσε να συνεργαστούν ώστε να βρεθεί λύση, καθώς, όπως είπε, «εξαντλείται επικίνδυνα ο χρόνος που απομένει για μία συμφωνία». Μάλιστα, σε μία αιχμή προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, σημείωνε ότι δεν έχει λάβει απάντηση από τους Ευρωπαίους για την προηγούμενη πρόταση των ομολογιούχων. Είναι προφανές εκ του ρόλου του ότι ο κ. Νταλάρα προσπαθεί να διασφαλίσει τα συμφέροντά τους, πετυχαίνοντας ένα όσο το δυνατόν μικρότερο κούρεμα. Ωστόσο, με την εξαίρεση των κερδοσκοπικών hedge funds, οι ιδιώτες πιστωτές μάλλον προτιμούν μία εθελοντική συμφωνία από μία ανεξέλεγκτη χρεοκοπία.

Από την πλευρά του, ο επίτροπος Ολι Ρεν αποτελεί μία φωνή αισιοδοξίας κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Οπως δήλωνε χθες, οι διαπραγματεύσεις με τον ιδιωτικό τομέα βρίσκονται κοντά σε συμφωνία, εκτιμώντας μάλιστα ότι αυτή θα ολοκληρωθεί «το αργότερο πριν από το τέλος του Ιανουαρίου». Ο ίδιος εκτιμά ότι αν χρειαστεί οι κυβερνήσεις της Ευρωζώνης και η ΕΚΤ θα πρέπει να καλύψουν τη διαφορά.

Τελεσίγραφο Μέρκελ στην Αθήνα - Της Κατερινας Σωκου

Συνδέει την επόμενη δόση με την ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης με την τρόικα

Γερμανία και Γαλλία αυξάνουν την πίεση προς την ελληνική κυβέρνηση να υιοθετήσει τα προβλεπόμενα από το Μνημόνιο μέτρα, ως προϋπόθεση για τη χορήγηση της δόσης του Μαρτίου. Επιπλέον, εξαρτούν την εκταμίευσή της από την επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων για το δεύτερο πακέτο στήριξης της Ελλάδας, αλλά και την πρόοδο στο ακανθώδες ζήτημα της εθελοντικής αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους - κάτι που βεβαίως δεν εξαρτάται μόνο από την ελληνική κυβέρνηση, αλλά και από τους ιδιώτες πιστωτές.

Μετά τη χθεσινή συνάντησή της με τον Γάλλο πρόεδρο Nικόλα Σαρκοζί, η Γερμανίδα καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ προειδοποίησε ότι η επόμενη δόση δεν μπορεί να εκταμιευθεί αν δεν ολοκληρωθούν γρήγορα οι διαπραγματεύσεις για τα δύο αυτά θέματα. Οπως τόνισε χαρακτηριστικά στην κοινή συνέντευξη Τύπου, «κατά την άποψή μας, το δεύτερο ελληνικό πακέτο βοήθειας, συμπεριλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης, πρέπει να ετοιμαστεί γρήγορα. Διαφορετικά, δεν θα είναι εφικτή η πληρωμή της επόμενης δόσης για την Ελλάδα». «Ακριβώς» στο ίδιο μήκος κύματος δήλωσε ότι βρίσκεται ο κ. Σαρκοζί, τονίζοντας ότι η εκταμίευση «εξαρτάται από τους Ελληνες φίλους μας».

Νωρίτερα, εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης δήλωνε ότι η Γερμανία δεν θέλει να δεσμευτεί για επιπλέον βοήθεια προτού η τρόικα καταθέσει στις ευρωπαϊκές χώρες τις πληροφορίες για τις διαπραγματεύσεις που θα διεξάγει με τις ελληνικές αρχές από τα μέσα Ιανουαρίου, όταν θα έρθει στην Ελλάδα. Οπως είπε, «στη βάση αυτών των πληροφοριών θα ληφθούν οι αποφάσεις». Πάντως, η κ. Μέρκελ εκτίμησε ότι «θα πρέπει να δοθεί μια ακόμη ευκαιρία στην Ελλάδα» και επανέλαβε ότι στόχος της Ε.Ε. είναι να μην χρειαστεί να αποχωρήσει καμία χώρα από το ευρώ.

Το ζήτημα της Ελλάδας αναμένεται να συζητηθεί και στη σημερινή συνάντηση της Γερμανίδας καγκελάριου με την επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Κριστίν Λαγκάρντ. Οπως έγινε γνωστό χθες, οι δύο γυναίκες θα έχουν μια «ανεπίσημη ανταλλαγή απόψεων». Την κρισιμότητα του νέου γύρου επαφών των Ευρωπαίων αξιωματούχων επισημαίνει πάντως η εφημερίδα Wall Street Journal, εκτιμώντας ότι οι συναντήσεις αυτές έχουν στόχο να λύσουν την ευρωπαϊκή κρίση χρέους και να αποτρέψουν τη χρεοκοπία της Ελλάδας. Το Ταμείο εξέφρασε πρόσφατα επιφυλάξεις σχετικά με το αν το κούρεμα του ελληνικού χρέους κατά 50% είναι αρκετό για να το καταστήσει βιώσιμο - μια απαραίτητη προϋπόθεση για να συνεχίσει τη χορήγηση δανείων προς τη χώρα. Τις τελευταίες ημέρες αυξάνονται τα δημοσιεύματα στον ξένο Τύπο που αναφέρονται σε πιέσεις για μεγαλύτερο κούρεμα του ελληνικού χρέους. Σύμφωνα με το περιοδικό Der Spiegel, εσωτερικό υπόμνημα του ΔΝΤ βλέπει μόνο τρεις επιλογές για την Ελλάδα: μεγαλύτερο κούρεμα, μεγαλύτερη ευρωπαϊκή βοήθεια, ή αυστηρότερη δημοσιονομική προσαρμογή.

Η κ. Μέρκελ τόνισε για μια ακόμη φορά ότι η Ελλάδα αποτελεί ειδική περίπτωση, καθώς είναι η μόνη χώρα της Ευρωζώνης για την οποία προβλέπεται αναδιάρθρωση του κρατικού χρέους. Πρόσθεσε όμως ότι αυτή αποτελεί μεν απαραίτητο στοιχείο, αλλά από μόνη της δεν αρκεί για να διορθωθεί η κατάσταση στη χώρα. Την ίδια ώρα, ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε δήλωνε ότι η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει να επιταχύνει την εφαρμογή των συμφωνηθέντων μέτρων σε αντάλλαγμα για το δεύτερο πρόγραμμα στήριξης. Οπως τόνισε χαρακτηριστικά σε γερμανικό ραδιοφωνικό σταθμό, «η Ελλάδα πρέπει να εφαρμόσει όσα έχουν συμφωνηθεί. Ολα τα προγράμματα διάσωσης στον κόσμο δεν μπορούν να βοηθήσουν αν οι αιτίες της κρίσης δεν αντιμετωπισθούν αξιόπιστα». Σύμφωνα με τον κ. Σόιμπλε, «η Ελλάδα εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση, βρισκόμαστε σε διαπραγματεύσεις, αλλά θα μπορούσαν να επιταχυνθούν. Πιέζουμε πολύ γι’ αυτό».

Συνάντηση με Μόντι

Στη συνάντησή τους, οι δύο ηγέτες τόνισαν ότι Γαλλία και Γερμανία βρίσκονται «σε πολύ στενή συμφωνία», εκτίμησαν ότι οι διαπραγματεύσεις για το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό σύμφωνο προχωρούν καλά και τόνισαν ότι αναζητούν τρόπους να επιταχύνουν τη χορήγηση κεφαλαίων στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης. Μάλιστα, η κ. Μέρκελ προέβλεψε ότι η δέσμευση για ένα φρένο χρέους θα υπογραφεί το αργότερο μέχρι τον Μάρτιο. Η ίδια αύριο θα συναντηθεί με τον πρωθυπουργό της Ιταλίας Μάριο Μόντι, ενώ οι τρεις τους έχουν ορίσει νέο ραντεβού για τις 20 Ιανουαρίου, λίγο πριν από τη νέα Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε. στις 23 Ιανουαρίου.

Ο ειδικός σε θέματα στρατηγικής Τζόε Τρίπι μιλάει για την κατανομή εξουσίας - Συνέντευξη στην Κατερινα Σωκου

Ο Τζόε Τρίπι, ένας θρύλος της πολιτικής στρατηγικής που έχει εργαστεί για πλήθος υποψηφίων του Δημοκρατικού Κόμματος στις ΗΠΑ, μίλησε λίγο πριν από την πολυαναμενόμενη ομιλία του στην TEDx Athens. Μεταξύ των πολιτικών που αξιοποίησαν το πολιτικό του αισθητήριο ήταν και ο Ανδρέας Παπανδρέου, για την προεκλογική εκστρατεία του 1993.

Τι θυμάται από αυτήν την εμπειρία; «Η οικονομία ήταν σε πολύ κακή κατάσταση, ίσως όχι τόσο κακή όσο τώρα. Ηταν μια πολύ μεγάλη νίκη, το ΠΑΣΟΚ κέρδισε με ένα από τα μεγαλύτερα περιθώρια που έχει επιτύχει ποτέ». Το σύνθημα ήταν «ΕλπίΖω, ΨηφίΖω» και παραπέμπει λίγο στην «Ελπίδα» της επιτυχημένης προεκλογικής καμπάνιας του προέδρου Ομπάμα. Μήπως όμως η τελευταία δημιούργησε υπερβολικές προσδοκίες, που διέψευσε η διακυβέρνηση Ομπάμα; Δεν είναι παγίδα για τους πολιτικούς οι μεγάλες προσδοκίες; «Είναι πάντα παγίδα οι μεγάλες προσδοκίες διότι είναι λάθος να πιστεύει κανείς ότι ένας πολιτικός, ένας άνθρωπος, μπορεί να αλλάξει ένα σύστημα που έχει σπάσει, όταν οι υπόλοιποι εξακολουθούν να παίζουν με τους παλιούς κανόνες του παιχνιδιού».

Τα νέα κοινωνικά δίκτυα αλλάζουν αυτό το παιχνίδι; «Αυτό που αλλάζουν τα κοινωνικά δίκτυα είναι την κατανομή της εξουσίας. Στο παρελθόν, ο ηγέτης στην κορυφή είχε όλη την ισχύ, ενώ σήμερα οι άνθρωποι στη βάση έχουν περισσότερη δύναμη σε σχέση με το παρελθόν. Τα κοινωνικά δίκτυα δίνουν τη δυνατότητα στους ανθρώπους να επικοινωνούν αμεσότερα μεταξύ τους, δεν προσβλέπουν τόσο πολύ στην κορυφή. Και οι ηγέτες έχουν δυσκολίες να το αντιληφθούν αυτό, διότι μέχρι πρότινος δεν χρειαζόταν να ακούσουν κανένα. Οι άνθρωποι κάνουν το λάθος να θεωρούν τα κοινωνικά δίκτυα αλλαγή στην επικοινωνία, αλλά πιο δραματική είναι η αλλαγή που επιφέρουν στην κατανομή της δύναμης. Αυτό προκαλεί την αναταραχή, από την Αίγυπτο μέχρι τις ΗΠΑ».

Αυτή η εξέλιξη αλλάζει και την πολιτική επικοινωνία: «Τα κόμματα που αντιλαμβάνονται την αλλαγή αφήνουν τα υπόλοιπα έτη φωτός πίσω». Αυτό συνέβη με τους Ρεπουμπλικανούς, εκτιμά, καθώς οι Δημοκρατικοί είχαν το πλεονέκτημα του πρώτου που αξιοποίησε τα κοινωνικά δίκτυα – χάρη στον ίδιο! Οπως λέει, «ξεκίνησα την πολιτική επανάσταση των κοινωνικών δικτύων το 2003, όταν διαχειρίστηκα την εκστρατεία του Χάουαρντ Ντιν. Δηλαδή, η εκστρατεία μας την ξεκίνησε, όχι εγώ! Οι Ρεπουμπλικανοί την κορόιδεψαν, οι Κλίντον δεν την πήραν στα σοβαρά, ο Ομπάμα όμως την κατανόησε και θέλησε να την αξιοποιήσει». Το 2003, θυμάται, «σχεδόν δεν υπήρχε ακόμη Ιντερνετ, σίγουρα όχι Facebook, YouTube, Twitter, όλα όσα θεωρούμε δεδομένα σήμερα».

Η ελληνική κρίση

Ο κ. Τρίπι προβλέπει ότι η υστέρηση των Ρεπουμπλικανών θα τους κοστίσει στις εκλογές του 2012, παρά τη φθορά του Ομπάμα. Αλλά και «σε κάθε δημοκρατία, το κόμμα που κατανοεί την αλλαγή θα καταστρέψει τα υπόλοιπα... Αυτός που θα ακούσει και θα εμπλέξει δημιουργικά τους πολίτες, όπως έκαναν ο Ομπάμα και ο Ντιν, θα αφήσει τους άλλους πίσω... Και αν κανένα κόμμα δεν το καταλάβει, οι άνθρωποι θα δημιουργήσουν μια νέα πολιτική πραγματικότητα, δεν θα περιμένουν για πολύ ακόμη. Το βλέπουμε ήδη ώς ένα βαθμό». Σίγουρα το βλέπουμε στην Ελλάδα, σχολιάζουμε και ρωτάμε πώς μπορεί να διαχειρισθεί κανείς στη χώρα μας την κρίση, να πείσει τους πολίτες για το τι πρέπει να γίνει. Η απάντησή του είναι ξεκάθαρη: «Πρέπει να εμπλέξεις τους πολίτες, να τους ακούσεις και να συζητήσεις με το έθνος. Οταν έχεις πολιτικούς που φοβούνται και δεν εμπιστεύονται τους πολίτες, τότε έχεις καταστροφή. Αν δεν εμπιστεύεσαι τους πολίτες, πώς να σε εμπιστευθούν; Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν να κάνουν με την εμπιστοσύνη, την ειλικρίνεια και την αυθεντικότητα».

Οσο για τους πολιτικούς, «πρέπει να κάνουν το σωστό! Οι πολιτικοί ανησυχούν περισσότερο για την καριέρα τους παρά για τους ανθρώπους. Αν όμως ξέρεις τι πρέπει να γίνει, κάν’ το! Και αν δεν επανεκλεγείς, έσωσες τη χώρα σου! Δεν είναι αρκετό αυτό;».

Ο Μπεν Κνάπεν, υπ. Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ολλανδίας, δηλώνει πως η Ελλάδα μετά το σοκ φαίνεται να έχει εισέλθει σε νέο κεφάλαιο - Συνέντευξη στην Κατερινα Σωκου

O υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ολλανδίας Μπεν Κνάπεν αναλύει στην «Κ» τις προτάσεις της χώρας του για την αντιμετώπιση της κρίσης στην Ευρωζώνη, από τη βελτίωση στην εφαρμογή της δημοσιονομικής πειθαρχίας μέχρι μία «πυρηνική επιλογή» εξόδου από την Ευρωζώνη - που τόνισε ότι δεν αφορά την Ελλάδα. Μετά τις επαφές που είχε στην Αθήνα με εκπροσώπους της κυβέρνησης και τον πρόεδρο της Ν. Δ. Αντώνη Σαμαρά, δήλωσε εντυπωσιασμένος διότι «φαίνεται σαν η Ελλάδα να έχει εισέλθει σε νέο κεφάλαιο, ύστερα από το σοκ και την αναταραχή που προκάλεσε πριν από δύο εβδομάδες η ανακοίνωση δημοψηφίσματος από τον πρώην πρωθυπουργό σας. Εχετε κοινή δικομματική προσέγγιση για πρώτη φορά και πιστεύω ότι αυτή είναι μία θετική αλλαγή, που δημιουργεί την ευκαιρία να προχωρήσετε στη σωστή κατεύθυνση».

– Πιστεύετε ότι η επιστολή του κ. Σαμαρά ανοίγει τον δρόμο για την έγκριση της έκτης δόσης του δανείου προς την Ελλάδα;

– Πρόκειται για σημαντικό βήμα, αλλά περιμένουμε τις γραπτές δεσμεύσεις και των υπολοίπων. Τότε η τρόικα θα καταθέσει την κρίση της.

– Μιλήσατε για θετική αλλαγή στην Ελλάδα, αλλά μήπως οι εξελίξεις στην υπόλοιπη Ευρωζώνη τρέχουν πολύ γρήγορα για να αποτραπεί η μετάδοση της κρίσης στην Ιταλία ή ακόμη και στις χώρες του πυρήνα; Δεν σας ανησυχεί αυτό το ενδεχόμενο;

– Φυσικά η γενική κατάσταση είναι σοβαρή, αλλά ξέρετε η γενική κατάσταση δεν θα πρέπει να παραλύει μία χώρα από το να κάνει αυτό που πρέπει. Ολοι προσέχουν τι κάνετε και αν κινηθείτε στη σωστή κατεύθυνση θα βελτιωθεί και η γενική ατμόσφαιρα για την Ευρωζώνη. Αυτό ισχύει για την Ελλάδα και προφανώς επίσης για χώρες όπως η Ιταλία. Υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για την Ιταλία, διότι το μέγεθός της μπορεί να υπονομεύσει πολύ σοβαρά το σύστημα. Υπάρχει από τη μία η κακή ψυχολογία και η έλλειψη εμπιστοσύνης και από την άλλη η πραγματικότητα αυτών των χωρών. Είναι λοιπόν σημαντικό να κάνετε τα σωστά βήματα, διότι αυτό θα βοηθήσει επίσης να κερδηθεί η εμπιστοσύνη των αγορών, αλλά και των πολιτών.

– Πιστεύετε ότι χρειάζεται αλλαγή των συνθηκών ώστε να αντιμετωπισθεί η κρίση του ευρώ;

– Πιστεύω ότι πολλά από τα πράγματα που θα θέλαμε σε σχέση με την οικονομική διακυβέρνηση -δημοσιονομική πειθαρχία, μηχανισμός εφαρμογής- μπορούν να επιβληθούν χωρίς αλλαγή των συνθηκών. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, έχουμε π. χ. προτάσεις που δίνουν μεγαλύτερη ισχύ στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Διότι δεν θεωρούμε ότι οι μηχανισμοί εφαρμογής είναι αρκετά ισχυροί!

Μπορούμε να κάνουμε πολλά χωρίς αλλαγή των συνθηκών. Αλλά η αλλαγή των συνθηκών θα βοηθούσε να βεβαιωθούμε ότι αυτοί οι μηχανισμοί είναι αρκετά δεμένοι μεταξύ τους και ότι η αλλαγή είναι αναπόφευκτη. Για παράδειγμα, είμαστε υπέρ της απόσυρσης των δικαιωμάτων ψήφου των χωρών που παραβιάζουν τους κανόνες επί χρόνια. Πιστεύω ότι θα ήταν ένας ισχυρός μηχανισμός, αλλά γι’ αυτόν χρειάζεται αλλαγή των συνθηκών. Πηγαίνουμε επίσης ένα βήμα παραπέρα, ότι θα μπορούσαμε εν τέλει να δημιουργήσουμε έναν μηχανισμό με τον οποίο μία χώρα που δρα εναντίον των κανόνων της Ευρωζώνης για πολλά χρόνια θα έχει τη δυνατότητα να εξέλθει από την Ευρωζώνη. Διότι αν αυτό δεν συμβεί, τότε υπονομεύει ολόκληρο το σύστημα. Αλλωστε, σε μία τέτοια περίπτωση δείχνει με τη συμπεριφορά της ότι δεν θέλει να είναι μέλος της. Είναι λοιπόν ένα είδος πυρηνικής επιλογής, την οποία επειδή την έχεις δεν θα χρειαστεί να τη χρησιμοποιήσεις. Αυτό θα ήταν κάτι που θα άξιζε να εξετάσουμε, στο πλαίσιο της συζήτησης περί αλλαγής των συνθηκών.

– Από ελληνικής πλευράς μπορεί όμως να υπάρξει ανησυχία ότι εννοείτε την Ελλάδα και ότι επίκειται η έξοδός της από την Ευρωζώνη.

– Οχι. Πρώτον, ειλικρινά δεν έχει να κάνει με την Ελλάδα, διότι εσείς βρίσκεστε στο μέσον ενός προγράμματος και όταν το εφαρμόσετε, όπως έχει αποφασίσει να κάνει η κυβέρνησή σας, τότε θα έχετε κάνει αυτό ακριβώς που πρέπει να κάνουν όλες οι χώρες της Ευρωζώνης. Δεύτερον, αυτό που μπορεί να μάθει κανείς από το παράδειγμα της Ελλάδας είναι ότι έχουμε δημοκρατία, όμως αν η πλειοψηφία στις εκλογές ταχθεί εναντίον αυτού του προγράμματος, τότε το σύστημά μας δεν έχει κανένα μηχανισμό να δράσει σύμφωνα με αυτήν την επιθυμία. Αυτό δημιουργεί πολλή αστάθεια και αβεβαιότητα, ενώ υπονομεύει και τη δημοκρατία. Υπογραμμίζω ότι δεν αναφέρομαι στην Ελλάδα, αλλά πως θα ήταν καλό να γνωρίζουμε ότι έχουμε έναν μηχανισμό με τον οποίο μία χώρα που αποφασίζει να φύγει από την Ευρωζώνη δεν θα αποσταθεροποιήσει ολόκληρο το σύστημα.

Ανάπτυξη μέσα από μεταρρυθμίσεις

– Υπάρχει δυνατότητα το ελληνικό πρόγραμμα να τροποποιηθεί, ώστε να περιλάβει πτυχές τόνωσης της ανάπτυξης;

– Το πρόγραμμα που αποφασίστηκε είναι εφικτό, σύμφωνα με το ΔΝΤ. Αν λοιπόν είναι εφικτό, τότε βγάζει νόημα για την Ελλάδα να το ακολουθήσει. Και αυτό είναι που αποφάσισε η κυβέρνησή σας. Το πρόγραμμα έχει προφανώς δύο πτυχές: Τη δημοσιονομική πειθαρχία, διότι πρέπει να ξεφορτωθείτε το τεράστιο βάρος του χρέους που παραλύει τα πάντα. Αλλά για να επιστρέψετε σε βιώσιμα δημοσιονομικά μεγέθη θα πρέπει να αναπτυχθείτε, και προκειμένου να γίνει αυτό χρειάζονται μεταρρυθμίσεις. Μόνο αλλάζοντας το σύστημα μπορείτε να ανακτήσετε ανταγωνιστικότητα. Η ανάπτυξη μπορεί να έρθει μόνο με μεταρρυθμίσεις, μειώνοντας τη γραφειοκρατία και δημιουργώντας το κατάλληλο επενδυτικό περιβάλλον. Χρειάζεστε επίσης αποτελεσματική συλλογή φόρων και δημοσιονομική πειθαρχία. Μόνο το ένα από τα δύο δεν θα δουλέψει.

Αν η Ελλάδα ακολουθήσει το πρόγραμμα και όλα όσα πηγαίνουν μαζί του, τότε αυτό είναι διαχειρίσιμο. Δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε κάτι διαφορετικό. Το ΔΝΤ έχει μακρά εμπειρία αντιμετώπισης τέτοιων ζητημάτων, και η ανάλυσή του δείχνει ότι αν διορθωθούν αυτές οι παράμετροι το ζήτημα λύνεται. Αντιλαμβάνομαι τις δυσκολίες, διότι αλλάζει όχι μόνο την οικονομία, αλλά και τον ιστό της κοινωνίας. Είναι μία προσπάθεια που ξεπερνά τη λήψη κάποιων οικονομικών μέτρων και αλλαγής κάποιων νόμων. Αλλά είναι επίσης ζήτημα κάλυψης της απόστασης από τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης.

Το σενάριο «του ρεαλισμού» - Της Κατερινας Σωκου

Κέρδη 95 δισ. ευρώ ετησίως θα έχει η ευρωπαϊκή οικονομία αν οι πολιτικοί αποφασίσουν να επιτρέψουν μια ελεγχόμενη χρεοκοπία της Ελλάδας. Οπως σημειώνουν οι ακαδημαϊκοί Τζον Ντάνιελσον του London School of Economics και Γκάσπερ ντε Βρις του Erasmus School of Economics και Duisenberg School of Finance, οι επιλογές των Ευρωπαίων πολιτικών τις επόμενες εβδομάδες είναι πιθανό να καθορίσουν τη μελλοντική ευμάρεια της Ευρώπης. Οπως σημειώνουν χαρακτηριστικά, ή θα θρέψουν την κρίση με άγνοια, πολιτική διαφωνία και αδράνεια –το σενάριο της στρουθοκαμήλου, όπως το ονομάζουν– ή θα αναγνωρίσουν την πραγματικότητα, αντιμετωπίζοντας το κόστος της αναδιάρθρωσης και αίροντας την αβεβαιότητα. Το δεύτερο σενάριο –«του ρεαλισμού»– θα έχει ως αποτέλεσμα μια αύξηση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ κατά 22% την επόμενη εικοσαετία, σε σχέση με το αν θα επιλεγεί ο στρουθοκαμηλισμός.

Οι δύο οικονομολόγοι εστιάζουν τους υπολογισμούς τους στο μακροοικονομικό κόστος – δηλαδή τη διαφορά στον ρυθμό ανάπτυξης μεταξύ των δύο σεναρίων. Αυτό επιχειρείται για πρώτη φορά, καθώς μέχρι τώρα οι προσεγγίσεις του κόστους μιας ελληνικής χρεοκοπίας είναι μικροοικονομικές, και βασίζονται στην έκθεση του χρηματοοικονομικού κλάδου στα ελληνικά ομόλογα ώστε να υπολογίσουν το κόστος των πιθανών διαγραφών. Ειδικά για την Ελλάδα, υπολογίζουν τη διαγραφή του χρέους της στα 210 δισ. ευρώ, ενώ για την Πορτογαλία στα 40 δισ. ευρώ. Θα ακολουθήσει ανακεφαλαιοποίηση κάποιων τραπεζών, αν και θεωρούν το κόστος των 300 δισ. ευρώ που αναφέρει το ΔΝΤ υπερβολικό.

Στη προσέγγισή τους συγκρίνουν τη μέχρι σήμερα αργή ανταπόκριση της Ευρωζώνης με τον τρόπο που χειρίστηκε η Ιαπωνία την κρίση στην αρχή της δεκαετίας του ’90: Ελπίζοντας για το καλύτερο, σχεδιάζοντας μερικές διασώσεις, εξωραΐζοντας δάνεια και επιχειρώντας να διασφαλίσει το status quo. Οπως σημειώνουν, αυτό δημιούργησε τράπεζες-ζόμπι, προκαλώντας χρόνια αποπληθωρισμού και οικονομικής στασιμότητας. Το κόστος για την Ιαπωνία έχει υπολογιστεί, και ανέρχεται σε 0,67% του ΑΕΠ ετησίως τις δύο τελευταίες δεκαετίας – κάτι που θεωρούν λογικό υπολογισμό και για την Ευρώπη, λόγω της αβεβαιότητας σχετικά με την πολιτική βούληση να αντιμετωπιστεί η κρίση και την έκθεση των εμπορικών τραπεζών.

Όπως προειδοποιούν, αυτό θα οδηγήσει σε απροθυμία του ιδιωτικού κλάδου να επενδύσει. Υπάρχει μάλιστα φόβος να δημιουργηθούν και στην Ευρώπη τράπεζες-ζόμπι, καθώς η ΕΚΤ καθίσταται ο δανειστής για πολλές τράπεζες ακόμη και για εθνικές κυβερνήσεις. Αυτό οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο μεταξύ μείωσης της ρευστότητας, του δανεισμού και της ανάπτυξης.

Η αναδιάρθρωση του χρέους της Ελλάδας θα σπάσει αυτό το αδιέξοδο, εκτιμούν οι δύο ακαδημαϊκοί. Αυτή είναι προτιμότερο βέβαια να γίνει με οργανωμένο τρόπο, σε αντίθεση με τη χαοτική χρεοκοπία στην οποία θα μπορούσε να οδηγήσει η προσέγγιση της στρουθοκάμηλου. Οι Αρχές θα πρέπει να προβλέψουν την προστασία άλλων χωρών, αντιμετωπίζοντας πιθανά προβλήματα ρευστότητας στην Ιταλία και την Ισπανία. Το ΔΝΤ επίσης θα πρέπει να συνεισφέρει, καθώς όπως σημειώνουν είναι σημαντικό η ΕΚΤ να μη συνεχίσει να χρησιμοποιείται για την προσφορά ρευστότητας και διάσωσης, αφού η αξιοπιστία της αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη της Ευρωζώνης.

Επανεκκίνηση

Οπως καταλήγουν, η Eυρωπαϊκή Ενωση πρέπει να αναγνωρίσει την πραγματικότητα και να επιτρέψει την αναδιάρθρωση του ελληνικού και πιθανώς του πορτογαλικού χρέους, δίνοντας στις δύο χώρες τη δυνατότητα μιας επανεκκίνησης αν κάνουν τις σωστές προσαρμογές στην οικονομία τους. Αυτό θα είναι καλό και για την ευρωπαϊκή οικονομία και για τις εμπλεκόμενες χώρες, εκτιμούν. Σε αυτή την περίπτωση, υποθέτουν ότι η ανάπτυξη των επόμενων είκοσι ετών θα είναι αντίστοιχη με εκείνη των τελευταίων είκοσι, της τάξης του 1,67% ετησίως.

Αναζητώντας τα ίχνη της κρίσης, Tης Κατερινας Σωκου

Υστερα από τρία χρόνια αναταραχής, θα πίστευε κανείς ότι τα αίτια της εξελισσόμενης παγκόσμιας κρίσης είναι γνωστά. Κι όμως, κατά τη διαδικασία έγκρισης έκθεσης της Γαλλίδας ευρωβουλευτού Περβένς Μπερές, η μεγαλύτερη μάχη μεταξύ των κομμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έγινε για τις παραγράφους που αναφέρονταν στις... αιτίες του προβλήματος. Είναι αξιοσημείωτο ότι παρά τις αντικρουόμενες απόψεις των Ευρωπαίων πολιτικών, λιγότερες αντιδράσεις προκάλεσε το πεδίο που ζητούσε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο δημιουργίας ευρωομολόγων.

Τα αίτια της πτώσης των αγορών βρίσκονται στην Ευρώπη, τονίζει στους New York Times o Χένρι Πόλσον. Η εκτίμηση έρχεται από τον άνθρωπο που ως υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ εκλήθη να διαχειριστεί τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Ο κ. Πόλσον αναγνωρίζει το σοκ που προκάλεσε η υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας των ΗΠΑ, αλλά εκτιμά ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ενωσης -τα δημοσιονομικά ελλείμματα και η ίδια η δομή της- σηματοδοτούν μεγαλύτερα προβλήματα για την παγκόσμια οικονομία.

Σίγουρα, η ανησυχία για τις δημοσιονομικά αδύναμες χώρες και το μέλλον της Ευρωζώνης βρίσκεται σήμερα στο προσκήνιο. Ομως η ευρωπαϊκή κρίση προέκυψε ως αποτέλεσμα της αμερικανικής τραπεζικής κρίσης, η οποία εξελίχθηκε σε κρίση δημόσιου χρέους όταν οι κυβερνήσεις ανέλαβαν το κόστος της διάσωσης του τραπεζικού τομέα και αύξησαν τις δαπάνες τους ώστε να βγάλουν την οικονομία από την ύφεση, εκτινάσσοντας τα δημοσιονομικά ελλείμματα. Υπό αυτήν την έννοια, θα μπορούσε κανείς να δει την ευρωπαϊκή κρίση ως ένα δεύτερο επεισόδιο σε μια κρίση εμπιστοσύνης που πυροδότησε η κατάρρευση της Lehman Brothers. Στην πρόσφατη συνέντευξή του στην «Κ», ο γενικός γραμματέας του ΟΟΣΑ Ανχελ Γκουρία μοιράστηκε αυτήν την εκτίμηση.

Βεβαίως, οι οικονομικές προοπτικές επίσης αποτελούν κρίσιμο παράγοντα στην αντίδραση των αγορών. Σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, τα χρηματιστήρια βυθίστηκαν όχι με την ίδια την υποβάθμιση των ΗΠΑ, αλλά διότι οι επενδυτές ανησυχούν ότι η δημοσιονομική προσαρμογή που απαιτείται, ενδεχομένως να οδηγήσει ξανά σε ύφεση την αμερικανική οικονομία, πλήττοντας τα κέρδη των επιχειρήσεων. Αναρωτιέται κανείς πώς θα αντιδρούσαν αν δεν είχε υπάρξει συμφωνία για την αύξηση του ορίου χρέους! Δεν θα ήταν αυτό ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα για την εμπιστοσύνη των αγορών;

Αναλυτές επισημαίνουν ακόμη τον κίνδυνο η αστάθεια να οδηγήσει σε μια βαθύτερη κρίση με ανάσχεση της παγκοσμιοποίησης, δηλαδή επιβολή ελέγχων στη ροή κεφαλαίων, συναλλαγματικό πόλεμο μεταξύ νομισμάτων και μονομερείς δράσεις. Αντιμέτωποι με τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης, οι πολιτικοί που σήμερα φαίνονται ανίκανοι απέναντι στις αγορές ίσως προτιμήσουν τον εύκολο αλλά επικίνδυνο δρόμο του προστατευτισμού. Επικίνδυνος, διότι ήταν ο δρόμος που ακολουθήθηκε μετά το οικονομικό κραχ του 1929, διαμορφώνοντας τις συνθήκες για την έκρηξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η σημερινή κρίση εμπιστοσύνης εστιάζει στη βιωσιμότητα του χρέους στον ανεπτυγμένο κόσμο, καθώς οι επενδυτές επιχειρούν να προσδιορίσουν πόσο από αυτό είναι βιώσιμο. Τα τελευταία δέκα χρόνια, η ανάπτυξη οδηγήθηκε σε πολλές περιπτώσεις από δυνάμεις που είναι μη διατηρήσιμες, σχολιάζουν πλέον ακόμη και παράγοντες των αγορών. Μπορεί επί του παρόντος να εστιάζουν στο δημόσιο χρέος της Ελλάδας και των λοιπών αδύναμων κρίκων της Ευρωζώνης, αλλά είναι ζήτημα χρόνου να ανακαλύψουν όλες τις επικίνδυνες περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένου του ιδιωτικού χρέους.

 Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, Κένεθ Ρόγκοφ, προειδοποιεί, όχι για μια νέα Μεγάλη Υφεση αλλά για μια Μεγάλη Πιστωτική Συρρίκνωση. Τρία χρόνια τώρα, αυτή η τάση δεν φαίνεται να υποχωρεί, και θέτει το μείζον πολιτικό ζήτημα καταμερισμού του κόστους από την περιστολή του χρέους παγκοσμίως, τόσο μεταξύ των κοινωνικών ομάδων κάθε χώρας όσο και μεταξύ χωρών.

Ο δύσκολος Σεπτέμβριος της Ευρώπης ,Tης Κατερινας Σωκου

Τον Αύγουστο, οι τουρίστες στη Ρώμη και τη Μαδρίτη επισκέπτονται δύο άδειες πόλεις. Τα περισσότερα καταστήματα είναι κλειστά, καθώς Ρωμαίοι και Μαδριλένοι αφήνουν την αποπνικτική ζέστη της πρωτεύουσας για τα αγαπημένα τους καλοκαιρινά θέρετρα. Για τους ηγέτες της Ιταλίας και της Ισπανίας, ωστόσο, οι διακοπές φέτος άργησαν να ξεκινήσουν. Αιτία, οι ισχυρές πιέσεις που δέχονται στις αγορές τα κρατικά ομόλογα των δύο χωρών, πυροδοτώντας ανησυχία ακόμη και για το ενδεχόμενο να χρειασθεί να προσφύγουν στον ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης.

Για τον Ισπανό πρωθυπουργό Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεθ Θαπατέρο, η εσπευσμένη επιστροφή στην πρωτεύουσα την πρώτη ημέρα των διακοπών του ήταν μια δραματική κίνηση, με την οποία επιχείρησε να καταδείξει ότι διατηρεί τον έλεγχο των εξελίξεων. Κάτι αντίστοιχο -τηρουμένων των αναλογιών- έπραξε και ο Ιταλός ομόλογός του Σίλβιο Μπερλουσκόνι, ο οποίος αποφάσισε τελικά να διακόψει τις ασχολίες του και να εμφανισθεί στο Κοινοβούλιο, ώστε να διαβεβαιώσει για την υγεία της ιταλικής οικονομίας.

Ελπίζει κανείς ότι η εκτόξευση του κόστους δανεισμού της Ιταλίας και της Ισπανίας στην καρδιά του καλοκαιριού, όταν ο χαμηλός όγκος συναλλαγών εντείνει την αστάθεια, μπορεί να οφείλεται σε κεκτημένη ταχύτητα των επενδυτών, που μέχρι τις αρχές της εβδομάδας ανησυχούσαν για την κρίση χρέους των ΗΠΑ. Χθες οι πιέσεις υποχώρησαν για λίγο, όταν υπήρξε φημολογία ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα παρενέβη στις αγορές ομολόγων - για να επανέλθουν στη συνέχεια. Δεν είναι λίγοι όμως οι αναλυτές που ανησυχούν, τονίζοντας την απότομη, ταχεία αύξηση του κόστους δανεισμού των δύο χωρών. Αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο στην Ιταλία, η οποία είναι ευάλωτη λόγω του υψηλού της χρέους και της ανάγκης εξυπηρέτησής του. Ιδιαίτερα ο Σεπτέμβριος, όταν λήγουν ομόλογα ύψους 55 δισ. ευρώ, προβλέπεται δύσκολος για τη χώρα.

Κι αυτό, καθώς πίσω από τις τελευταίες εξελίξεις βρίσκεται η σκληρή διαπίστωση ότι οι αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής της Ευρωζώνης δεν έπεισαν τις αγορές ότι είναι ικανές να αποτρέψουν τη μετάδοση της κρίσης χρέους. Σίγουρα, το δεύτερο πακέτο βοήθειας για την Ελλάδα που αποφασίσθηκε καθιστά πιο βιώσιμο το ελληνικό χρέος, ενώ η βελτίωση των όρων δανεισμού δίνει επίσης ανάσα στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν οι πιέσεις στην Ιταλία και την Ισπανία, δεν φτάνει αυτό για τη συγκράτηση της κρίσης, καθώς η Σύνοδος δεν απάντησε στη βασική ανησυχία των αγορών σχετικά με την ικανότητα της Ευρωζώνης να αντιμετωπίσει μια συστημική κρίση. Το αναγνώρισε ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, που με επιστολή του προς τους ηγέτες της Ευρωζώνης ζητεί την αύξηση των κεφαλαίων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Απέναντι σε αυτές τις ανησυχίες, οι χώρες του πυρήνα της Ευρωζώνης δεν φαίνεται να πτοούνται. Η άνοδος ακόμη και του γαλλικού κόστους δανεισμού δεν προβλημάτισε εξίσου τον Γάλλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, που συνέχισε τις διακοπές του στο Καπ Νεγκρ, κοντά στο Σεντ Τροπέ. Ο Γάλλος πρόεδρος, που αναμένεται να επιστρέψει στο Παρίσι μετά την εβδομάδα του Δεκαπενταύγουστου, περιορίστηκε στο να συγκαλέσει μια σύσκεψη στις αρχές Σεπτεμβρίου. Την ίδια ώρα, η Γερμανίδα καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ συνέχιζε τις διακοπές της στη Βαυαρία. Ο υπουργός Οικονομίας, που προήδρευσε του Υπουργικού Συμβουλίου στη θέση της, υποβάθμισε το θέμα της Ισπανίας και της Ιταλίας, τονίζοντας ότι δεν συζητήθηκε. Και ως γνήσιος αντικαταστάτης της, δήλωσε ότι οι δύο χώρες πρέπει να επισπεύσουν τα μέτρα περιστολής των ελλειμμάτων τους.

Η θερινή ραστώνη ίσως τελικά κάνει τη χάρη στους Ευρωπαίους πολιτικούς να επικρατήσει για λίγο και στις αγορές. Το φθινόπωρο, όμως, όταν η πολιτική και οικονομική ζωή επιστρέψει στους φυσιολογικούς της ρυθμούς, θα βρεθούν ξανά αντιμέτωποι με τα ζητήματα που αποφεύγουν: την ανάγκη αύξησης των κεφαλαίων του μηχανισμού στήριξης ώστε να μπορεί να σηκώσει το βάρος των δύο χωρών, και τι σημαίνει αυτό για την Ευρωζώνη.